Phần lớn ứng viên chuẩn bị rất kỹ cho câu hỏi họ sẽ bị hỏi, và gần như không chuẩn bị gì cho việc đánh giá ngược lại nơi mình sắp gắn bó vài năm.
Điều đó dễ hiểu — bạn đang ở thế cần việc. Nhưng nhận sai chỗ tốn kém hơn nhiều so với chờ thêm vài tuần.
Ba mươi phút tìm hiểu trước buổi phỏng vấn
Không cần nghiên cứu sâu. Bốn việc sau đủ cho hầu hết trường hợp:
- Công ty kiếm tiền bằng cách nào — bán sản phẩm gì, cho ai. Đây là câu đầu tiên và quan trọng nhất.
- Quy mô và thời gian hoạt động — bao nhiêu người, thành lập bao lâu
- Vị trí bạn ứng tuyển nằm ở đâu trong bức tranh đó — bộ phận của bạn đóng góp vào việc kiếm tiền như thế nào
- Đọc kỹ lại tin tuyển dụng, gạch chân những yêu cầu bạn khớp và những chỗ còn thiếu
Việc thứ ba là việc tạo khác biệt lớn nhất. Ứng viên nói được vị trí của mình trong bức tranh chung khác hẳn ứng viên chỉ biết mô tả công việc.
Nguồn tìm hiểu
- Trang chính thức của công ty và trang tuyển dụng của họ
- Thông tin đăng ký doanh nghiệp — kiểm công ty có tồn tại thật và hoạt động ngành gì
- Sản phẩm hoặc dịch vụ của họ — nếu dùng thử được thì rất đáng
- Người quen từng làm ở đó — nguồn tốt nhất, và thường tìm được qua mạng lưới quan hệ gần
Về các đánh giá trên mạng: đọc để biết, nhưng đừng coi là kết luận. Người viết đánh giá thường là người rất hài lòng hoặc rất bất mãn, hiếm khi là nhóm ở giữa. Điều đáng chú ý là khi nhiều đánh giá độc lập cùng nói một điều.
Câu hỏi nên hỏi ngược lại
Phần "bạn có câu hỏi gì không" ở cuối buổi thường được dùng để tỏ ra quan tâm. Thật ra đó là cơ hội thu thập thông tin tốt nhất bạn có.
Về công việc
- "Một ngày làm việc điển hình ở vị trí này diễn ra thế nào ạ?"
- "Trong ba tháng đầu, kết quả nào cho thấy người mới đang đi đúng hướng?"
- "Phần khó nhất của công việc này là gì?"
Về bối cảnh
- "Vì sao vị trí này đang trống ạ?" — câu có giá trị nhất trong cả danh sách
- "Đội hiện có bao nhiêu người, và em sẽ phối hợp với ai nhiều nhất?"
- "Người làm vị trí này trước đó giờ ở đâu ạ?"
Về cách vận hành
- "Công việc được đánh giá theo tiêu chí gì và bao lâu một lần?"
- "Anh chị mong đợi em cập nhật công việc theo cách nào?"
- "Bước tiếp theo của quy trình tuyển dụng là gì, và khi nào em nhận được phản hồi?"
Câu "vì sao vị trí này trống" đáng nhấn: mở rộng đội là câu chuyện khác hẳn người cũ nghỉ, và khác nữa nếu vị trí này đã thay người mấy lần trong hai năm. Cách họ trả lời — thẳng thắn hay né tránh — cũng là thông tin.
Dấu hiệu đọc được ngay trong buổi gặp
Dấu hiệu tích cực
- Đúng giờ, hoặc báo trước nếu trễ
- Người phỏng vấn nắm rõ CV của bạn — nghĩa là họ đã đọc
- Mô tả công việc cụ thể, kể cả phần khó khăn
- Trả lời được câu "kết quả nào cho thấy đi đúng hướng"
- Nói rõ bước tiếp theo và thời gian phản hồi
- Sẵn sàng cho bạn gặp người quản lý trực tiếp
Dấu hiệu nên chú ý
- Không ai trả lời được bạn cần đạt kết quả gì — vị trí chưa được xác định rõ
- Né tránh câu hỏi về lương tới tận cuối, hoặc không nói rõ cấu trúc thu nhập
- Mô tả công việc thay đổi giữa tin tuyển dụng và buổi phỏng vấn
- Nói xấu nhân viên cũ — cách họ nói về người đã đi là dự báo cách họ sẽ nói về bạn
- Nhấn mạnh "ở đây như gia đình" mà không nói được về chế độ cụ thể
- Giục quyết định ngay, hoặc đưa thời hạn rất ngắn
- Chậm phản hồi kéo dài không giải thích — quy trình tuyển dụng thường phản ánh cách vận hành nói chung
Dấu hiệu dừng lại ngay
- Yêu cầu nộp bất kỳ khoản tiền nào
- Yêu cầu giữ bản gốc giấy tờ tuỳ thân
- Không có địa chỉ công ty rõ ràng, phỏng vấn ở nơi không xác định
- Yêu cầu thông tin tài khoản ngân hàng hoặc mã xác thực
Nhóm cuối không phải "dấu hiệu cần cân nhắc" mà là lý do rời đi. Các hình thức lừa đảo tuyển dụng nằm ở bài xin việc ở khu công nghiệp và làm việc từ xa.
Quan sát thứ họ không nói
Nếu được tới văn phòng, để ý vài phút:
- Không khí làm việc — căng thẳng hay bình thường
- Người ta trao đổi với nhau thế nào
- Chỗ ngồi, ánh sáng, điều kiện làm việc thực tế
- Có ai chào bạn khi bạn ngồi chờ không
Đây là những thứ không có trong bất kỳ mô tả công việc nào, và bạn sẽ sống với chúng mỗi ngày.
Người quản lý trực tiếp
Nếu chỉ được chọn một điều để đánh giá, hãy chọn điều này.
Quan hệ với người quản lý trực tiếp là yếu tố được nhắc tới nhiều nhất trong các lý do nghỉ việc — xem bài vì sao nhân viên tốt nghỉ.
Nên đề nghị được gặp họ trước khi nhận, nếu quy trình chưa có bước đó. Cách nói nhẹ nhàng: "Em rất muốn được trao đổi với anh chị quản lý trực tiếp để hiểu rõ hơn công việc, nếu quy trình cho phép ạ."
Trước khi quyết định nhận
- Tra mặt bằng lương của chức danh và khu vực tại công cụ tra lương
- Tính quãng đường đi làm vào giờ cao điểm, thử thật một lần
- Đọc kỹ thư mời — xem bài sau buổi phỏng vấn
- Thương lượng cả phần ngoài lương — xem bài bảy thứ khác thương lượng được
- Yêu cầu mọi thoả thuận được ghi vào thư mời
Nếu bạn đang rất cần việc
Nói thẳng: không phải ai cũng có điều kiện kén chọn, và nhận một công việc chưa lý tưởng để có thu nhập là quyết định hoàn toàn hợp lý.
Trong trường hợp đó, hai điều vẫn nên giữ:
- Không nhân nhượng ở nhóm dấu hiệu dừng lại — nộp tiền, giao giấy tờ gốc
- Vẫn yêu cầu hợp đồng bằng văn bản và giữ một bản
Còn lại thì cứ nhận, làm tốt, và tiếp tục tìm hiểu trong lúc đã có thu nhập. Điều đó dễ hơn nhiều so với tìm việc khi đang trống.
Hỏi đáp
Hỏi nhiều có bị coi là khó tính không?
Câu hỏi về công việc và cách đánh giá kết quả gần như luôn được đánh giá tích cực. Nơi khó chịu vì bạn hỏi những điều đó chính là nơi đang cho bạn một câu trả lời.
Có nên hỏi về lương ngay vòng đầu không?
Nên làm rõ khoảng lương sớm, thường ở vòng sàng lọc, để cả hai không mất thời gian. Cách trả lời khi được hỏi ngược nằm ở bài mức lương mong muốn của bạn.
Công ty mới thành lập có nên vào không?
Rủi ro cao hơn nhưng cơ hội học và lên bậc cũng nhanh hơn. Nếu chọn, hãy hỏi kỹ về nguồn lực hiện tại và kế hoạch, và cân nhắc mức độ ổn định tài chính của chính bạn.
Bao lâu không có phản hồi thì nên bỏ qua?
Nếu họ đã nêu thời hạn thì chờ hết thời hạn rồi hỏi lại một lần. Nếu không nêu, khoảng một tuần là hợp lý. Trong lúc chờ, đừng ngừng ứng tuyển nơi khác.