Đổi nghề sau vài năm đi làm là quyết định nhiều người nghĩ tới nhưng ít người tính kỹ. Bài này nói thẳng phần chi phí trước, rồi mới tới phần đường đi.
Cái giá phải trả
Một bước lùi về thu nhập. Bạn từ vị trí có kinh nghiệm sang vị trí không có. Nhìn vào dữ liệu lương theo chức danh sẽ thấy khoảng cách này rất rõ: nhân viên kế toán trung bình 9,3 triệu, thực tập sinh kế toán 5,4 triệu. Chuyển sang nghề mới thường nghĩa là quay về gần mức đầu vào của nghề đó.
Mất thời gian tích luỹ. Những năm kinh nghiệm ở nghề cũ không cộng thẳng vào nghề mới.
Mất mạng lưới quan hệ nghề. Người biết bạn trong ngành cũ không giúp được nhiều ở ngành mới.
Nói ra không phải để can. Chỉ là những khoản này nên nằm trong bài toán ngay từ đầu, thay vì phát hiện ở tháng thứ ba.
Ba kiểu chuyển, ba mức rủi ro
Kiểu 1: Đổi ngành, giữ nghề
Ví dụ: kế toán ở công ty xây dựng chuyển sang kế toán ở công ty sản xuất. Chuyên môn giữ nguyên, chỉ đổi lĩnh vực.
Rủi ro thấp nhất. Thu nhập thường không giảm, đôi khi tăng nếu ngành mới trả cao hơn.
Kiểu 2: Đổi nghề, giữ ngành
Ví dụ: từ chăm sóc khách hàng chuyển sang vận hành, hoặc từ hành chính sang nhân sự — vẫn trong cùng doanh nghiệp hoặc cùng lĩnh vực.
Rủi ro vừa. Bạn đã hiểu sản phẩm, hiểu khách, hiểu quy trình — đó là vốn thật mà người ngoài không có. Đây thường là đường chuyển hiệu quả nhất.
Kiểu 3: Đổi cả nghề lẫn ngành
Ví dụ: từ kế toán sang lập trình.
Rủi ro cao nhất và cũng là kiểu người ta nghĩ tới đầu tiên khi nói "đổi nghề". Cần chuẩn bị kỹ nhất về tài chính và thời gian.
Thứ mang theo được
Không phải mọi thứ đều mất. Những năng lực đi theo bạn qua mọi nghề:
- Tổ chức công việc, quản lý thời hạn
- Viết và trình bày rõ ràng
- Làm việc với dữ liệu và bảng tính
- Hiểu cách một doanh nghiệp vận hành và kiếm tiền
- Kinh nghiệm làm việc với khách hàng hoặc với các bộ phận khác
Khi viết CV cho nghề mới, phần này nên được nêu bật thay vì để chìm sau các đầu việc chuyên môn cũ.
Đường đi ít tốn nhất
- Thử trước khi nhảy. Nhận việc ngoài giờ, làm dự án nhỏ, hoặc xin làm phụ một phần việc của nghề mới ngay tại công ty hiện tại.
- Chuyển nội bộ nếu được. Đây là đường rẻ nhất: bạn giữ thu nhập, giữ thâm niên, và công ty đã biết bạn làm được việc.
- Tìm vị trí lai. Những vị trí cần cả kiến thức cũ lẫn kỹ năng mới là cầu nối tốt — ví dụ người hiểu kế toán làm phân tích dữ liệu tài chính.
- Chuẩn bị quỹ dự phòng đủ sống vài tháng trước khi nghỉ hẳn.
- Đừng nghỉ trước khi có việc, trừ khi nghề mới bắt buộc phải học toàn thời gian.
Kiểm tra bằng số liệu trước khi quyết
Trước khi đổi, nên biết cụ thể:
- Mức khởi điểm của nghề mới tại khu vực bạn ở
- Mức của bậc kế tiếp trong nghề đó — để biết bao lâu thì về lại thu nhập cũ
- Nguồn cung nhân lực ngành đó ở khu vực — ngành quá đông người thì vào khó hơn
Tra mức lương theo chức danh và tỉnh tại công cụ tra lương, và xem phân bố nhân lực theo ngành tại bản đồ nhân lực.
Một phép tính đáng làm: lấy khoảng chênh thu nhập giữa nghề cũ và mức khởi điểm nghề mới, nhân với số tháng bạn dự kiến mất để quay lại mức cũ. Đó là chi phí thật của việc đổi nghề, và biết con số ấy giúp bạn quyết định tỉnh táo hơn.
Khi nào không nên đổi
- Khi vấn đề thật ra nằm ở chỗ làm chứ không phải ở nghề — đổi công ty rẻ hơn đổi nghề rất nhiều
- Khi chưa thử nghề mới ngày nào mà chỉ nghe kể lại
- Khi đang trong giai đoạn tài chính căng, không có dự phòng
Hỏi đáp
Đổi nghề ở tuổi 30 có muộn không?
Không có mốc tuổi chuẩn. Yếu tố quyết định là bạn có đủ dự phòng tài chính và đủ thời gian để hoàn vốn cho khoản đầu tư đó hay không.
Bao lâu thì về lại mức thu nhập cũ?
Phụ thuộc kiểu chuyển. Đổi ngành giữ nghề thì gần như không giảm; đổi cả nghề lẫn ngành thì thường mất vài năm. Nên tra mức của từng bậc trong nghề mới để tự ước tính.
CV trái ngành viết thế nào?
Đặt phần năng lực chuyển đổi được lên trước, và nêu rõ những việc bạn đã tự làm trong lĩnh vực mới — dự án nhỏ, khoá học có sản phẩm, việc làm thêm.
Nên nói thật lý do đổi nghề khi phỏng vấn không?
Nên, và nói theo hướng về phía trước. Nhà tuyển dụng lo nhất là bạn đổi vì bốc đồng rồi sẽ đổi tiếp — nên điều họ cần nghe là bạn đã tìm hiểu kỹ và đã thử.
