Phần lớn kế hoạch nghề nghiệp thất bại không phải vì sai, mà vì quá dài để đọc lại. Người ta viết một bản mười năm nghe rất hay, cất đi, và không bao giờ mở ra nữa.
Bản một trang tồn tại được vì nó đủ ngắn để bạn thật sự rà lại — và một kế hoạch tầm thường được rà mỗi năm tốt hơn nhiều một kế hoạch hoàn hảo bị bỏ quên.
Bảy mục, mỗi mục vài dòng
1. Tôi đang ở đâu
Chức danh thật (mô tả bằng việc bạn làm), số năm trong mảng, mức thu nhập, và một câu về việc bạn có thấy đang tiến hay không. Chỉ vài dòng, viết thẳng.
2. Ba thứ tôi làm tốt hơn phần lớn người cùng vị trí
Phải cụ thể, và phải có bằng chứng. "Giao tiếp tốt" không tính; "xử lý được khách khó tính, ba năm không có khiếu nại nào chuyển lên cấp trên" thì tính.
3. Ba thứ đang cản tôi
Cũng cụ thể như trên. Thiếu một kỹ năng, thiếu một loại kinh nghiệm, hoặc một thói quen. Mục này khó viết nhất và có giá trị nhất.
4. Nơi tôi muốn đến trong ba năm
Ba năm, không phải mười. Mười năm quá xa để dự đoán và quá xa để tạo áp lực hành động. Viết bằng nội dung công việc, không chỉ bằng chức danh — "phụ trách được một mảng từ đầu tới cuối" rõ hơn "làm trưởng nhóm".
5. Khoảng cách giữa mục 1 và mục 4
Liệt kê những thứ còn thiếu. Đây là chỗ kế hoạch bắt đầu có ích, vì nó biến một mong muốn thành một danh sách.
6. Việc của năm nay
Tối đa ba việc. Nhiều hơn ba là chưa chọn. Mỗi việc phải có một dấu hiệu để biết đã xong hay chưa.
7. Thứ tôi sẽ không làm
Mục này ít người viết. Nó là chỗ bạn tự bảo vệ khỏi việc nhận thêm mọi cơ hội xuất hiện — và giữ được ba việc ở mục 6 thật sự là ba.
Buổi rà hằng năm — bốn mươi phút
- Đọc lại bản năm ngoái trước khi sửa gì. Ghi nhận: ba việc của năm ngoái có xong không, và nếu không thì vì sao
- Cập nhật mục 1 bằng số thật, gồm cả phần thu nhập — cách tự tính khoảng thị trường ở bài tự tính giá trị của mình trên thị trường
- Sửa mục 2 và 3 — chúng đổi theo thời gian nhiều hơn bạn nghĩ
- Xem mục 4 còn đúng không. Đây là câu hỏi thật, không phải thủ tục
- Chọn ba việc mới cho năm tới
- Lưu bản cũ lại, đừng ghi đè
Chuỗi ba tới bốn bản là thứ có giá trị nhất trong toàn bộ việc này. Nó cho bạn thấy mình đang tiến theo hướng nào — điều mà không bản đơn lẻ nào nói được.
Bốn dấu hiệu kế hoạch cần sửa, không phải bạn cần cố thêm
- Ba năm liền mục 4 không đổi mà mục 1 cũng không nhích — mục tiêu đang không dẫn tới hành động nào
- Việc của năm nào cũng là việc năm trước chưa xong — hoặc việc quá lớn, hoặc bạn không thật sự muốn làm nó
- Mục 3 lặp lại y hệt qua các năm — thứ cản bạn có thể là hoàn cảnh chứ không phải kỹ năng, và hoàn cảnh thì phải đổi bằng cách khác
- Bạn thấy nhẹ người khi nghĩ tới việc bỏ mục 4 — dấu hiệu rõ nhất cho thấy mục tiêu đó là của người khác đặt vào, không phải của bạn
Nếu mục 4 là một nghề khác hẳn
Kế hoạch vẫn giữ nguyên bảy mục, nhưng mục 5 và 6 nặng hơn. Ba thứ cần làm rõ trước:
- Phần kỹ năng mang theo được — thường nhiều hơn người ta tưởng; cách nhận ra ở bài CV khi chuyển ngành: dịch kinh nghiệm cũ
- Phần thu nhập có thể giảm trong giai đoạn đầu, và bạn chịu được bao lâu — tính bằng số tháng, không bằng cảm giác
- Cách thử trước khi nhảy: làm thêm ngoài giờ, một dự án nhỏ, nói chuyện với người trong nghề. Xem bài đổi nghề khi đã đi làm vài năm
Ba thứ đừng đưa vào kế hoạch
- Mục tiêu phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của người khác — "được thăng chức" không phải việc bạn làm; "làm được phần việc của vị trí đó" thì là
- Danh sách khoá học dài — học không phải mục tiêu, nó là phương tiện; ghi thứ bạn muốn làm được, không ghi thứ bạn muốn học
- Con số thu nhập làm mục tiêu duy nhất — nó là kết quả của các mục khác, không phải thứ để đuổi theo trực tiếp
Với người mới đi làm
Mục 4 nên rộng và mục 6 nên rất cụ thể — ở giai đoạn này, biết mình không muốn gì cũng có giá trị bằng biết mình muốn gì. Hai bài liên quan: thử việc: công ty được làm gì và không được làm gì và phỏng vấn công việc đầu tiên: họ kiểm ba thứ.
Với người đã đi làm lâu
Mục 3 quan trọng hơn mục 2. Sau mười năm, thứ cản bạn thường không phải thiếu kỹ năng chuyên môn mà là phạm vi đã quen — làm rất tốt một việc hẹp và không có dịp làm việc rộng hơn. Mục 6 khi đó nên nhắm vào việc mở phạm vi, không nhắm vào việc giỏi thêm.
Giữ bản kế hoạch ở đâu
Ở chỗ bạn tình cờ gặp lại. Một tệp trong thư mục tài liệu cá nhân, hoặc một trang trong sổ tay bạn dùng hằng ngày. Đặt luôn một lời nhắc lịch cho ngày rà năm sau ngay lúc viết xong — đây là chi tiết nhỏ quyết định bản kế hoạch có sống được không.
Hỏi đáp
Tôi không biết mình muốn gì trong ba năm tới thì viết mục 4 sao?
Viết theo hướng loại trừ: những gì bạn không muốn tiếp tục. Từ đó thường lộ ra hướng, và mục 6 vẫn viết được — việc của năm nay có thể chính là tìm hiểu.
Có nên chia sẻ bản này với cấp trên không?
Phần mục 3 và mục 6 thì nên, nếu quan hệ đủ tin cậy — nó giúp bạn được giao đúng việc. Mục 4 và mục 7 nên giữ riêng.
Rà mỗi năm có ít quá không?
Mỗi năm là nhịp phù hợp với tốc độ thay đổi thật của nghề nghiệp. Rà quá dày dẫn tới sửa mục tiêu liên tục, mà đổi hướng thường xuyên là cách chắc chắn để không đi được xa theo hướng nào.
Nếu năm nay không hoàn thành việc nào thì sao?
Ghi nhận nguyên nhân và viết lại nhỏ hơn, đừng bỏ cả bản. Ba việc không xong hai năm liền thường có nghĩa việc đặt quá lớn — chia nhỏ tới mức làm được trong ba tháng.
