Nỗi lo lớn nhất của người đi phỏng vấn lần đầu là: mình chưa có kinh nghiệm, biết trả lời sao?
Nhưng nhà tuyển dụng đã biết điều đó từ lúc đọc hồ sơ. Họ mời bạn tới không phải để phát hiện ra bạn chưa đi làm. Với vị trí dành cho người mới, cái họ kiểm trong buổi gặp là ba thứ khác hẳn.
Ba thứ họ thật sự kiểm
- Bạn học được nhanh không. Vì bạn sẽ phải học gần như mọi thứ, và tốc độ học quyết định bao lâu thì bạn đóng góp được.
- Làm việc với bạn có dễ chịu không. Bạn nghe được không, nhận góp ý được không, hỏi khi không biết hay im lặng đoán.
- Bạn có ở lại không. Đào tạo người mới tốn thời gian; họ muốn biết bạn hiểu công việc này là gì và có thật sự muốn làm không.
Ba điều này bạn đã có ngay bây giờ, không cần thêm năm kinh nghiệm nào. Việc còn lại là cho họ thấy bằng ví dụ cụ thể.
Vấn đề thật: bạn có ví dụ, chỉ là không nhận ra
Khi được hỏi "kể một lần bạn xử lý việc khó", phản xạ của người mới là "em chưa đi làm nên chưa có". Đó là câu trả lời bỏ lỡ cơ hội.
Bốn nguồn ví dụ mà gần như ai cũng có:
- Bài tập nhóm và đồ án: chia việc, có người không làm, sát hạn — đây là tình huống công việc thật sự
- Việc làm thêm: phục vụ, gia sư, bán hàng, giao hàng. Xử lý khách khó tính là kinh nghiệm dùng được ở rất nhiều nghề
- Hoạt động câu lạc bộ, tình nguyện, tổ chức sự kiện: lên kế hoạch, xoay nguồn lực, xử lý sự cố
- Việc tự học: bạn tự học được một thứ khó, và kể được cách bạn học
Cách trình bày ba nguồn đầu trong hồ sơ ở bài CV khi chưa có kinh nghiệm.
Cách kể một ví dụ cho có sức nặng
Bốn phần, khoảng một phút:
- Bối cảnh, một câu: việc gì, mấy người, hạn khi nào
- Vấn đề, một câu
- Bạn đã làm gì — nói "em", không nói "nhóm em"; người nghe cần biết phần của bạn
- Kết quả và điều bạn rút ra
"Đồ án cuối kỳ nhóm em có bốn người, hạn ba tuần. Tới tuần thứ hai thì một bạn không nộp phần của mình và không liên lạc được. Em chia lại phần đó cho ba người còn lại theo thế mạnh từng người và làm phần khó nhất, đồng thời báo giảng viên sớm thay vì để tới hạn. Nhóm nộp đúng hạn và em học được rằng báo sớm khi có vấn đề tốt hơn nhiều so với cố giấu."
Chuẩn bị sẵn ba ví dụ trước khi đi: một lần bạn xử lý việc khó, một lần bạn học nhanh một thứ mới, một lần bạn làm sai và sửa. Ba ví dụ này phủ được phần lớn câu hỏi.
Bốn câu hay gặp và cách trả lời
"Bạn giới thiệu về bản thân đi"
Không phải kể tiểu sử. Ba phần trong ba mươi giây: bạn học gì và làm được gì, bạn quan tâm tới mảng nào, vì sao bạn ứng tuyển vị trí này. Sáu câu hỏi quen thuộc khác ở bài sáu câu hỏi buổi phỏng vấn nào cũng có.
"Vì sao bạn chọn công ty chúng tôi?"
Đây là câu kiểm bạn có tìm hiểu không, và nó phân biệt rất nhanh giữa người nộp hàng loạt với người thật sự muốn vào. Nêu một điều cụ thể về công ty — sản phẩm, khách hàng, cách họ làm — chứ không phải "công ty có môi trường năng động". Cách tìm hiểu trong ba mươi phút ở bài tìm hiểu công ty trước khi phỏng vấn.
"Điểm yếu của bạn là gì?"
Nói một điểm yếu thật, nhỏ, và kèm việc bạn đang làm để cải thiện. Tránh hai cực: điểm yếu giả kiểu "em quá cầu toàn", và điểm yếu chí mạng cho đúng công việc đang ứng tuyển.
"Bạn mong muốn mức lương bao nhiêu?"
Với công việc đầu tiên, phần lớn nơi đã có khung sẵn. Câu trả lời an toàn: nêu một khoảng dựa trên mặt bằng, và nói bạn quan tâm tới việc học được gì trong năm đầu.
Nhưng hãy tra trước mặt bằng cho vị trí và tỉnh của bạn tại công cụ tra lương — để bạn biết một mức quá thấp khi nghe thấy. Cách trả lời đầy đủ ở bài mức lương mong muốn của bạn là bao nhiêu.
Ba câu bạn nên hỏi lại
Không hỏi gì là dấu hiệu xấu — nó bị đọc là bạn không quan tâm. Ba câu vừa dễ hỏi vừa cho bạn thông tin thật:
- "Một tuần bình thường ở vị trí này trông thế nào ạ?" — câu này cho bạn biết công việc thật, khác với mô tả trong tin
- "Người mới vào thường mất bao lâu để quen việc, và ai sẽ hướng dẫn em?" — nếu không ai được phân công hướng dẫn, đó là điều đáng biết trước
- "Sau sáu tháng, anh chị coi em làm tốt nếu điều gì xảy ra?"
Câu 2 đặc biệt quan trọng với công việc đầu tiên — cách một nơi đón người mới quyết định phần lớn trải nghiệm ba tháng đầu của bạn, xem bài đón người mới.
Chuẩn bị trong một buổi
- Đọc lại tin tuyển dụng, gạch chân từng yêu cầu, và với mỗi yêu cầu nghĩ một ví dụ của bạn
- Tìm hiểu công ty: làm gì, khách hàng là ai, có gì mới gần đây
- Viết ba ví dụ ra giấy và nói thử thành tiếng — đọc thầm không tính
- Chuẩn bị ba câu hỏi để hỏi lại
- Kiểm đường đi và thời gian; với phỏng vấn trực tuyến thì thử thiết bị trước, xem bài phỏng vấn online và qua điện thoại
Trong buổi gặp: năm điều nhỏ tạo khác biệt
- Tới sớm mười phút, không sớm quá và không muộn một phút nào
- Ăn mặc gọn gàng, hợp với nơi đó — nếu không chắc, chọn phía chỉn chu hơn một bậc
- Nghe hết câu hỏi rồi mới trả lời. Khi hồi hộp, người ta hay cắt ngang để trả lời sớm
- Không biết thì nói không biết, kèm cách bạn sẽ tìm hiểu. Đây là câu trả lời làm tăng điểm chứ không giảm — vì nó trả lời đúng thứ họ đang kiểm ở mục 2
- Nói chậm hơn mức bạn thấy tự nhiên; hồi hộp làm tốc độ nói tự tăng
Bốn điều nên tránh
- Chê thầy cô, trường lớp, hoặc chỗ thực tập cũ — nó được nghe như dự báo cho lần sau
- Nói quá về những gì mình biết. Với người mới, thành thật đáng giá hơn nhiều so với vẻ thạo việc; và người phỏng vấn hỏi thêm một câu là lộ ngay
- Hỏi về nghỉ phép và tăng lương ngay ở buổi đầu, trước cả khi hỏi về công việc
- Nhắn tin hoặc để điện thoại đổ chuông trong buổi
Sau buổi phỏng vấn
- Gửi một lời cảm ơn ngắn trong ngày, ba tới bốn câu
- Viết lại ngay năm câu hỏi khó nhất — sau ba buổi bạn có một danh sách ôn tập chính xác hơn mọi tài liệu chung
- Nếu quá thời hạn họ hẹn, hỏi lại một lần, lịch sự — cách và thời điểm ở bài sau buổi phỏng vấn
- Trượt thì hỏi lý do, một câu ngắn. Thỉnh thoảng bạn nhận được một câu trả lời đáng giá cả tháng chuẩn bị
Nếu nộp nhiều mà không được gọi, vấn đề thường nằm ở khâu trước phỏng vấn — chẩn đoán theo phễu ở bài nộp mãi không được việc.
Khi nhận được lời mời
Đọc kỹ trước khi đồng ý: mức lương thử việc và chính thức, thời gian thử việc, loại hợp đồng, có đóng bảo hiểm không. Những gì công ty được và không được làm trong thời gian thử việc ở bài thử việc; các dòng cần đọc kỹ trong hợp đồng ở bài hợp đồng lao động.
Và chuẩn bị sẵn bộ hồ sơ giấy tờ để không phải chạy gấp — danh mục ở bài bộ hồ sơ xin việc bản giấy.
Hỏi đáp
Em run quá, làm sao?
Run là bình thường và người phỏng vấn biết điều đó. Thuộc kỹ hai câu đầu tiên — qua được ba mươi giây đầu thì nhịp thở tự ổn lại. Cách xử lý đầy đủ ở bài nói trong công việc.
Em học trái ngành với vị trí ứng tuyển thì sao?
Nói rõ vì sao bạn muốn sang hướng này và bạn đã làm gì cho việc đó — một khoá học, một dự án nhỏ, một việc làm thêm liên quan. Hướng tới, không giải thích dài về quá khứ.
Có nên nhận việc đầu tiên dù lương thấp không?
Nếu nơi đó có người hướng dẫn thật và bạn học được nghề, thì năm đầu tiên đáng đánh đổi. Nhưng đừng nhận mức quá thấp so với mặt bằng chỉ vì "cho có kinh nghiệm" — nó thành mốc tham chiếu cho các lần sau.
Được hỏi "em thấy mình ở đâu sau năm năm" thì trả lời sao?
Nói về năng lực bạn muốn có, không phải chức danh bạn muốn đạt. "Em muốn thành người làm được mảng này một cách độc lập và hướng dẫn được người mới" là câu trả lời vừa thật vừa đúng thứ họ muốn nghe.
