Mỗi tháng bảng lương có một dòng bị trừ cho bảo hiểm. Nhiều người nhìn nó như một khoản mất đi, vì phần lớn quyền lợi chỉ dùng tới khi có chuyện.
Nhưng biết mình đang có gì trong tay là điều đáng làm — nhất là vài quyền lợi hay bị bỏ quên cho tới lúc quá muộn.
Các chế độ chính
Ốm đau
Nghỉ vì ốm hoặc chăm con ốm được hưởng trợ cấp thay cho phần lương bị mất, với điều kiện có xác nhận của cơ sở y tế và làm thủ tục qua công ty.
Đây là chế độ bị bỏ quên nhiều nhất — nhiều người nghỉ ốm vài ngày rồi thôi, không nộp giấy, và mất khoản đáng ra được nhận.
Thai sản
Áp dụng cho lao động nữ khi sinh con, và cũng có chế độ cho lao động nam khi vợ sinh. Điều kiện gắn với thời gian đã đóng trước đó, nên đây là chế độ cần tính trước nếu bạn đang có kế hoạch — nghỉ việc rồi đóng gián đoạn có thể ảnh hưởng điều kiện hưởng.
Tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp
Chi trả khi tai nạn xảy ra trong quá trình làm việc hoặc trên đường đi làm theo tuyến thường lệ. Điểm hay bị bỏ sót: tai nạn trên đường đi làm cũng có thể thuộc phạm vi, nên đừng mặc định là không được gì.
Hưu trí
Khoản dài hạn nhất và cũng trừu tượng nhất với người trẻ. Mức hưởng phụ thuộc thời gian đóng và mức tiền lương làm căn cứ đóng.
Tử tuất
Chế độ cho thân nhân. Ít ai nghĩ tới nhưng là một phần của khoản đóng.
Bảo hiểm thất nghiệp — chế độ dễ lỡ nhất
Tách riêng vì đây là chế độ có mốc thời gian mà rất nhiều người bỏ lỡ.
Sau khi nghỉ việc, muốn hưởng trợ cấp thất nghiệp phải nộp hồ sơ trong thời hạn quy định kể từ ngày chấm dứt hợp đồng. Người vừa nghỉ thường lo tìm việc mới, và tới lúc nhớ ra thì đã quá hạn.
Ngoài trợ cấp bằng tiền, chế độ này còn có hỗ trợ học nghề và tư vấn giới thiệu việc làm — phần này càng ít người dùng.
Việc nên làm ngay sau khi nghỉ: lấy sổ bảo hiểm đã chốt và quyết định chấm dứt hợp đồng, rồi tới trung tâm dịch vụ việc làm sớm để hỏi thủ tục.
Vì sao mức lương đóng bảo hiểm quan trọng
Đây là chi tiết ảnh hưởng lâu dài mà nhiều người bỏ qua khi nhận việc.
Có nơi đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương, có nơi tách lương thành lương cơ bản thấp cộng nhiều khoản phụ cấp, và chỉ đóng trên phần cơ bản.
Cách thứ hai làm bạn nhận về nhiều hơn mỗi tháng, nhưng mọi chế độ tính theo mức đóng đều giảm theo — ốm đau, thai sản, thất nghiệp, hưu trí.
Vì thế khi đọc thư mời làm việc, nên hỏi thẳng: lương đóng bảo hiểm là bao nhiêu? Đây là câu hỏi hợp lý và người làm nhân sự luôn trả lời được.
Sổ bảo hiểm và thời gian cộng dồn
Thời gian đóng được bảo lưu và cộng dồn khi bạn chuyển việc. Nghỉ việc không làm mất phần đã đóng.
Điều kiện là sổ phải được chốt đúng khi kết thúc hợp đồng. Sổ chưa chốt sẽ cản trở việc tham gia ở nơi mới và ảnh hưởng quyền lợi thất nghiệp — nên đây là giấy tờ quan trọng nhất cần lấy về khi nghỉ.
Về việc rút một lần
Rút bảo hiểm xã hội một lần cho bạn một khoản tiền ngay, nhưng đổi lại xoá phần lớn thời gian đã tích luỹ — nghĩa là quay lại vạch xuất phát cho chế độ hưu trí sau này.
Đây là quyết định tài chính dài hạn, không phải thủ tục hành chính. Nên tính kỹ trước khi làm, và tìm hiểu quy định hiện hành vì các điều kiện có thay đổi qua các thời kỳ.
Nên làm định kỳ
- Tra quá trình đóng ít nhất mỗi năm một lần, xem công ty có đóng đủ không
- Kiểm tra mức lương đóng trên bảng lương so với thoả thuận
- Giữ sổ bảo hiểm và các quyết định liên quan
- Cập nhật thông tin cá nhân khi có thay đổi
Việc đầu tiên đáng làm nhất: có những trường hợp công ty khấu trừ của người lao động nhưng chậm nộp, và người lao động chỉ phát hiện khi cần dùng chế độ.
Trước khi nhận một công việc mới, nên tra mặt bằng lương của chức danh tại công cụ tra lương — và nhớ hỏi thêm phần lương đóng bảo hiểm, vì hai con số đó không phải lúc nào cũng bằng nhau.
Hỏi đáp
Làm thời vụ ngắn có được đóng bảo hiểm không?
Việc tham gia bắt buộc phụ thuộc loại hợp đồng và thời hạn theo quy định hiện hành. Nên hỏi rõ khi ký, vì đây là thứ khó đòi lại về sau.
Công ty không đóng bảo hiểm thì làm gì?
Trước hết yêu cầu bằng văn bản. Nếu không được giải quyết, có thể phản ánh tới cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan quản lý lao động địa phương.
Đang thất nghiệp có tự đóng tiếp được không?
Có hình thức tham gia tự nguyện cho một số chế độ. Điều kiện và mức đóng khác với bắt buộc, nên hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội.
Tra quá trình đóng ở đâu?
Qua ứng dụng và cổng thông tin của cơ quan bảo hiểm xã hội, hoặc hỏi trực tiếp tại cơ quan nơi bạn tham gia.