Câu "mức này là trần của vị trí rồi" thường được hiểu là kết thúc cuộc thương lượng. Thật ra nó chỉ kết thúc một phần của cuộc thương lượng.
Lương cứng bị ràng buộc bởi khung nội bộ và sự công bằng với người đang làm. Những khoản khác thì linh hoạt hơn nhiều — và một số trong đó đáng giá hơn tiền mặt.
Bảy thứ thương lượng được
1. Thưởng ký hợp đồng
Một khoản trả một lần khi nhận việc. Đây thường là thứ dễ được duyệt nhất vì nó không phá khung lương và không lặp lại hằng năm.
Hợp lý nhất khi bạn phải bỏ lại một khoản ở chỗ cũ — thưởng cuối năm sắp tới, hoặc phần thu nhập mất đi trong thời gian chuyển việc.
2. Lộ trình xét lại lương
Đây là thứ đáng đổi nhất trong cả danh sách, và ít người hỏi.
Thay vì cố nâng thêm một khoản nhỏ ngay bây giờ, hãy thoả thuận một mốc xét lại sớm hơn thông lệ — chẳng hạn sau sáu tháng thay vì sau một năm — kèm tiêu chí cụ thể.
"Em đồng ý mức này. Anh chị cho em hỏi sau 6 tháng mình có thể xem lại không, và những kết quả nào thì được xem là đạt ạ?"
Câu này biến một con số cố định thành một lộ trình, và nó cho bạn biết luôn công ty đo hiệu quả bằng gì.
Điều kiện: phải được ghi vào thư mời làm việc. Lời hứa miệng về việc xét lại lương gần như không có giá trị khi người quản lý thay đổi.
3. Cấu trúc thu nhập và mức đóng bảo hiểm
Hai công ty cùng trả một mức tổng có thể chia rất khác nhau giữa lương cơ bản và phụ cấp.
Phần đóng bảo hiểm thường tính trên lương cơ bản, nên cấu trúc này ảnh hưởng tới quyền lợi lâu dài của bạn — ốm đau, thai sản, thất nghiệp, và chế độ về sau.
Đây là chỗ đáng hỏi rõ và ghi rõ, dù nó không làm con số nhận về tháng này thay đổi.
4. Phụ cấp
- Ăn trưa
- Đi lại, xăng xe, gửi xe
- Điện thoại, internet
- Công tác phí
- Trang phục, dụng cụ
Từng khoản nhỏ, nhưng cộng lại theo năm thì không nhỏ. Và chúng thường nằm ngoài khung lương nên dễ duyệt hơn.
5. Ngày phép và thời gian làm việc
- Số ngày phép thêm ngoài mức cơ bản
- Được nghỉ đã hẹn trước khi vào làm
- Giờ làm linh hoạt
- Số ngày làm từ xa mỗi tuần
Với người phải đưa đón con hoặc đi làm xa, một ngày làm từ xa mỗi tuần có giá trị thực tế lớn hơn nhiều so với một khoản phụ cấp nhỏ.
6. Đào tạo và chi phí học
Ngân sách cho khoá học, chứng chỉ, hội thảo. Đây là khoản vừa tăng năng lực của bạn vừa tăng giá trị của bạn trên thị trường sau này.
Cần hỏi rõ: có ràng buộc thời gian làm việc sau khi được đào tạo không, và nếu nghỉ sớm thì phải hoàn lại bao nhiêu.
7. Chức danh và phạm vi công việc
Chức danh không tốn tiền của công ty nhưng ảnh hưởng tới bước tiếp theo trong sự nghiệp của bạn, vì đó là thứ nhà tuyển dụng sau này nhìn vào.
Tương tự, phạm vi công việc — được phụ trách mảng nào, làm việc với ai — quyết định bạn học được gì trong hai năm tới.
Thứ nào đáng đổi nhất
Xếp theo giá trị dài hạn:
- Lộ trình xét lại lương có tiêu chí rõ — vì nó tác động lặp lại, không phải một lần
- Phạm vi công việc và chức danh — quyết định bậc kế tiếp của bạn
- Đào tạo — mang theo được khi rời đi
- Điều kiện làm việc — ảnh hưởng chất lượng sống mỗi ngày
- Thưởng một lần và phụ cấp — thật nhưng không lặp lại hoặc giá trị nhỏ hơn
Rất nhiều người dồn toàn bộ sức thương lượng vào nhóm 5 và bỏ qua nhóm 1 và 2.
Cách nói
Ba nguyên tắc:
- Chỉ thương lượng sau khi đã có đề nghị — trước đó bạn chưa có gì để thương lượng
- Đưa ra một gói, không đưa từng thứ nhỏ giọt — hỏi thêm nhiều lần liên tiếp gây mệt mỏi và bất lợi cho bạn
- Nêu lý do gắn với công việc, không gắn với hoàn cảnh cá nhân
"Em rất muốn nhận vị trí này. Về mức lương em hiểu là đã ở khung của công ty. Em có thể trao đổi thêm về ba điểm không ạ: một mốc xem lại lương sau 6 tháng với tiêu chí cụ thể, hỗ trợ chi phí đi lại, và một ngày làm từ xa mỗi tuần."
Cách nói này rõ ràng, có giới hạn, và cho người tuyển thấy bạn đã quyết định nhận việc — điều khiến họ dễ đồng ý hơn nhiều.
Trước khi thương lượng bất cứ thứ gì
Phải biết mặt bằng. Tra mức của đúng chức danh và khu vực tại công cụ tra lương.
Nếu mức đề nghị đã ở phần trên của mặt bằng, thương lượng nên nghiêng về nhóm 1 và 2. Nếu ở phần dưới, đó là cơ sở để nói về chính con số lương — cách trình bày nằm ở bài "mức lương mong muốn của bạn".
Ghi vào thư mời làm việc
Mọi thứ đã thoả thuận phải nằm trong thư mời hoặc hợp đồng: mức lương, thành phần thu nhập, phụ cấp, thời gian thử việc và mức thử việc, ngày bắt đầu, chức danh, người quản lý trực tiếp, và mốc xét lại lương nếu có.
Cách đọc thư mời ở những dòng quan trọng nằm ở bài sau buổi phỏng vấn.
Hỏi đáp
Thương lượng nhiều quá có bị rút lời mời không?
Rất hiếm khi bạn hỏi một lần, lịch sự và có lý do. Nếu một nơi rút lời mời chỉ vì bạn hỏi, đó là thông tin đáng giá về nơi đó.
Người mới ra trường có nên thương lượng không?
Nên, nhưng nghiêng về nhóm đào tạo, phạm vi công việc và lộ trình xét lại — những thứ dễ được đồng ý hơn và có giá trị hơn với bạn lúc này.
Công ty nói "sang năm sẽ tăng" thì tin được không?
Chỉ tin nếu được ghi bằng chữ kèm tiêu chí. Không phải vì họ nói dối, mà vì người hứa có thể không còn ở đó khi tới hạn.
Đang có nhiều lời mời thì nói ra có nên không?
Nói được nếu là sự thật và nói một cách bình thản, không dùng như lời đe doạ. Đừng bịa — đây là môi trường mà thông tin lan nhanh hơn người ta tưởng.