Hai tin tuyển dụng ghi cùng một mức lương. Nhận việc rồi mới thấy hai cuộc sống khác hẳn nhau: một bên có xe đưa đón và ca cố định, một bên tự đi mười lăm cây số và đổi ca liên tục.
Với công việc trong khu công nghiệp, những thứ quanh con số lương quyết định nhiều hơn chính con số đó.
Bảy câu nên hỏi trước khi nhận
1. Ca làm việc thế nào
Cố định một ca, hay xoay ca? Xoay theo tuần hay theo tháng? Có ca đêm không?
Xoay ca liên tục ảnh hưởng tới sức khoẻ và sinh hoạt nhiều hơn người ta tính trước, đặc biệt với người có con nhỏ.
2. Tăng ca ra sao
Có thường xuyên không, có bắt buộc không, và tính lương thế nào?
Với nhiều người, tăng ca là phần thu nhập đáng kể — nên nếu bạn tính vào ngân sách, cần biết nó có ổn định hay chỉ theo mùa. Cách tính đúng nằm ở bài làm thêm giờ và phép năm.
3. Thu nhập gồm những gì
Yêu cầu tách rõ:
- Lương cơ bản
- Phụ cấp: ăn ca, đi lại, nhà ở, chuyên cần, độc hại, ca đêm
- Thưởng: theo tháng, theo năm
- Mức lương dùng để đóng bảo hiểm
Con số "thu nhập lên tới" trong tin tuyển dụng thường là tổng đã gồm tăng ca tối đa. Hỏi mức khi không tăng ca để biết sàn thật.
Riêng phụ cấp chuyên cần cần hỏi kỹ điều kiện: nghỉ một buổi có mất cả tháng không.
4. Xe đưa đón
Có tuyến qua chỗ bạn ở không, mấy giờ đón, có phải trả phí không, và nếu tăng ca thì về bằng gì?
Câu cuối rất quan trọng: nhiều nơi có xe theo ca chính nhưng không có chuyến về sau tăng ca.
5. Hợp đồng
- Ký trực tiếp với công ty hay qua đơn vị cung ứng lao động
- Thời hạn hợp đồng
- Thời gian thử việc và mức lương thử việc
- Bảo hiểm bắt đầu đóng từ khi nào
Điểm đầu quyết định nhiều thứ về sau: quyền lợi, thâm niên và cơ hội lên bậc thường khác nhau giữa lao động ký trực tiếp và lao động thuê ngoài.
6. Môi trường làm việc thật
Đứng hay ngồi, nóng hay có điều hoà, có tiếp xúc hoá chất hay tiếng ồn lớn không, có được trang bị bảo hộ không.
Nếu được, xin vào xem khu vực làm việc trước khi nhận. Nơi đàng hoàng thường không ngại.
7. Chỗ ở
Có ký túc xá không, giá bao nhiêu? Nếu thuê ngoài thì khu vực quanh đó giá thế nào, đi lại ra sao?
Cách kiểm phòng trọ và tránh mất tiền oan nằm ở bài đi thuê nhà.
Tính phần còn lại, không tính lương
Con số quyết định là tiền còn lại sau khi trừ chi phí sống, không phải lương ghi trên tin.
Lập bảng cho từng lựa chọn: thu nhập khi không tăng ca, trừ tiền nhà, ăn uống, đi lại, và tiền về thăm nhà nếu làm xa. Phép tính đầy đủ ở bài chuyển vùng vì công việc.
Trước khi so, nên biết mặt bằng của chức danh đó tại chính tỉnh đó — tra tại công cụ tra lương, và xem nguồn cung nhân lực khu vực tại bản đồ nhân lực.
Dấu hiệu tin tuyển dụng cần tránh xa
Đây là phần quan trọng nhất của bài, vì thiệt hại ở đây là mất tiền chứ không phải mất cơ hội.
- Yêu cầu nộp tiền trước dưới bất kỳ tên gọi nào: phí hồ sơ, phí đồng phục, phí đào tạo, tiền đặt cọc giữ chỗ
- Giữ bản gốc giấy tờ tuỳ thân của bạn — không ai có quyền giữ bản gốc căn cước của bạn
- Mức lương cao bất thường so với mặt bằng cho công việc không yêu cầu gì
- Không có địa chỉ công ty rõ ràng, phỏng vấn ở quán cà phê hoặc nhà riêng
- Không cho xem hợp đồng trước khi ký, hoặc ký rồi không đưa bạn giữ một bản
- Thúc quyết định ngay hôm nay
- Rủ đi làm ở nơi khác, ở nước ngoài với thủ tục mập mờ và chi phí phải nộp trước
Nguyên tắc gọn nhất: đi xin việc thì không phải trả tiền. Nơi tuyển dụng đàng hoàng trả lương cho bạn, không thu tiền của bạn.
Nếu đã lỡ nộp tiền hoặc giao giấy tờ
- Giữ lại mọi bằng chứng: biên nhận, tin nhắn, số tài khoản đã chuyển, ảnh chụp địa điểm
- Yêu cầu trả lại bằng văn bản
- Báo cơ quan chức năng tại địa phương
- Chia sẻ thông tin để người khác không mắc tiếp
Kênh tìm việc đáng tin
- Nộp trực tiếp tại cổng nhà máy hoặc bộ phận nhân sự
- Trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh
- Người quen đang làm tại chính nơi đó — kênh tốt nhất, vì bạn hỏi được thông tin thật
- Trang tuyển dụng có thông tin công ty đầy đủ và kiểm chứng được
Với kênh thứ ba, hãy hỏi những câu mà tin tuyển dụng không trả lời: quản lý thế nào, tăng ca có ép không, công ty trả lương có đúng hạn không.
Giấy tờ nên chuẩn bị sẵn
- Giấy tờ tuỳ thân và bản sao
- Sơ yếu lý lịch
- Bằng cấp, chứng chỉ nghề nếu có
- Giấy khám sức khoẻ
- Sổ bảo hiểm xã hội hoặc mã số bảo hiểm nếu đã đi làm trước đó
- Ảnh thẻ
Mang bản sao đi nộp, giữ bản gốc cho mình.
Hỏi đáp
Không có kinh nghiệm xin được không?
Nhiều vị trí trong nhà máy tuyển lao động phổ thông và đào tạo tại chỗ. Điều quan trọng hơn kinh nghiệm là sức khoẻ phù hợp với công việc và khả năng theo được ca kíp.
Nên chọn công ty lớn hay nhỏ?
Công ty lớn thường có quy trình rõ, chế độ chuẩn hơn và cơ hội học nghề bài bản. Công ty nhỏ có thể linh hoạt hơn và lên bậc nhanh hơn. Hãy hỏi kỹ về hợp đồng và chế độ ở cả hai.
Làm ca đêm có đáng không?
Ca đêm được trả thêm theo quy định, nhưng ảnh hưởng sức khoẻ về lâu dài là có thật. Nếu chọn, nên có kế hoạch nghỉ ngơi nghiêm túc và không coi đó là phương án vĩnh viễn.
Bao lâu thì được lên bậc?
Hỏi thẳng khi phỏng vấn: cơ chế đánh giá là gì, bao lâu xét một lần, và người lên bậc gần nhất mất bao lâu. Câu trả lời cụ thể hay mơ hồ nói lên nhiều điều.