Có hai chỗ mà chênh lệch giữa thứ bạn được nhận và thứ bạn thật sự nhận hay xảy ra nhất: tiền tăng ca và ngày phép.
Không phải vì công ty nào cũng cố tình, mà vì cách tính không đơn giản và rất ít người tự kiểm.
Làm thêm giờ được trả cao hơn giờ bình thường
Theo quy định hiện hành, tiền làm thêm được tính theo tỷ lệ trên đơn giá tiền lương giờ bình thường:
| Thời điểm làm thêm | Ít nhất bằng |
|---|---|
| Ngày làm việc bình thường | 150% |
| Ngày nghỉ hàng tuần | 200% |
| Ngày lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương | 300% |
Lưu ý ở dòng cuối: mức 300% là chưa gồm tiền lương của chính ngày lễ mà bạn vốn được hưởng khi nghỉ.
Làm việc ban đêm
Làm ban đêm được trả thêm một tỷ lệ nữa so với đơn giá của công việc đang làm. Nếu vừa làm thêm giờ vừa vào ban đêm, hai phần này cộng dồn — đây là chỗ hay bị tính thiếu nhất.
Giới hạn
Làm thêm giờ có giới hạn theo ngày, theo tháng và theo năm, và về nguyên tắc phải có sự đồng ý của người lao động. Một số ngành nghề có mức trần cao hơn theo quy định riêng.
Nếu bạn thường xuyên vượt xa các mốc này, đó không còn là tăng ca mà là thiếu người.
Phép năm
Người làm đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động được nghỉ hằng năm hưởng nguyên lương, với số ngày cơ bản là 12 ngày cho điều kiện làm việc bình thường. Công việc nặng nhọc, độc hại hoặc ở nơi có điều kiện đặc biệt thì số ngày cao hơn.
Cộng thêm theo thâm niên
Cứ đủ 5 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì được cộng thêm 1 ngày phép.
Đây là khoản rất hay bị bỏ sót vì nó tăng chậm và không ai nhắc. Người làm 10 năm nên kiểm lại xem bảng phép của mình đã cộng đủ chưa.
Làm chưa đủ 12 tháng
Số ngày phép được tính theo tỷ lệ tương ứng với thời gian làm việc. Nghĩa là người mới vào giữa năm vẫn có phép, chỉ ít hơn.
Phép chưa nghỉ hết
Khi nghỉ việc mà chưa nghỉ hết phép, phần chưa nghỉ được thanh toán bằng tiền. Đây là khoản nên kiểm kỹ trong bảng thanh toán cuối cùng.
Còn trong quá trình làm việc, việc phép có được chuyển sang năm sau hay không phụ thuộc thoả thuận và quy chế của công ty — nên đọc kỹ nội quy lao động thay vì giả định.
Ngày nghỉ lễ
Người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong các ngày lễ, tết theo quy định — tổng cộng 11 ngày mỗi năm, chưa kể ngày nghỉ hàng tuần. Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam còn được nghỉ thêm ngày Tết cổ truyền và ngày Quốc khánh của nước họ.
Nếu ngày lễ trùng ngày nghỉ hàng tuần thì được nghỉ bù vào ngày kế tiếp.
Cách tự kiểm
- Giữ bảng chấm công của chính mình — ghi lại giờ vào ra, đặc biệt những ngày làm thêm. Một cuốn sổ hoặc ghi chú trên điện thoại là đủ.
- Đối chiếu với phiếu lương hằng tháng — số giờ tăng ca trên phiếu có khớp không
- Kiểm đơn giá giờ — tính bằng lương tháng chia cho số giờ làm việc bình thường trong tháng
- Kiểm số ngày phép còn lại ít nhất mỗi quý, đừng đợi tới cuối năm
- Kiểm mức lương đóng bảo hiểm — vì nó ảnh hưởng tới nhiều chế độ sau này
Bước 1 quan trọng nhất. Khi có tranh chấp, người có ghi chép luôn ở thế thuận hơn.
Khi phát hiện thiếu
- Hỏi bộ phận nhân sự trước, mang theo số liệu cụ thể chứ không nói chung. Phần lớn trường hợp là sai sót và được sửa ngay.
- Nếu không được giải quyết, gửi ý kiến bằng văn bản và giữ bản sao
- Nếu vẫn không xong, có thể liên hệ tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở hoặc cơ quan quản lý lao động tại địa phương
Giữ mọi bằng chứng: hợp đồng lao động, phiếu lương, bảng chấm công, tin nhắn phân công tăng ca.
Vài dấu hiệu đáng lưu ý
- Tăng ca không được ghi vào bảng chấm công mà trả "tiền hỗ trợ" gộp một khoản
- Phép năm bị coi là "công ty cho" chứ không phải quyền
- Ngày lễ bị tính là ngày nghỉ không lương
- Mức lương đóng bảo hiểm thấp hơn nhiều so với thu nhập thật
Điểm cuối tưởng là có lợi vì bị trừ ít hơn, nhưng nó làm giảm quyền lợi của bạn ở gần như mọi chế độ sau này.
Muốn biết mức lương của mình có nằm trong mặt bằng của chức danh và khu vực hay không, tra tại công cụ tra lương.
Hỏi đáp
Công ty có được ép tăng ca không?
Về nguyên tắc, làm thêm giờ cần có sự đồng ý của người lao động, trừ một số trường hợp đặc biệt do quy định nêu rõ. Việc bố trí tăng ca thường xuyên vượt giới hạn là điều nên trao đổi lại.
Trả gộp một khoản "tiền tăng ca" cố định có đúng không?
Vấn đề nằm ở chỗ khoản đó có tương ứng với số giờ thật hay không. Nếu bạn có bảng chấm công của mình thì đối chiếu được ngay.
Không nghỉ phép để lấy tiền có được không?
Trong quá trình làm việc, điều này phụ thuộc quy chế của công ty. Phần chưa nghỉ hết được thanh toán rõ ràng nhất là khi chấm dứt hợp đồng.
Quy định thay đổi thì tra ở đâu?
Các mức nêu trong bài theo quy định hiện hành tại thời điểm viết. Khi cần con số chính xác cho trường hợp cụ thể, nên đối chiếu văn bản mới nhất hoặc hỏi cơ quan quản lý lao động tại địa phương.
