Kế toán là một trong những ngành đông người làm nhất, và cũng là ngành mà hai chữ chức danh nói ít nhất về công việc thật.
Người làm công nợ, người làm thuế và người làm kế toán quản trị đều gọi là kế toán, nhưng công việc hằng ngày, kỹ năng cần có và mức lương khác nhau đáng kể.
Biết sự khác biệt này quan trọng vì một lý do rất thực tế: kinh nghiệm ở mảng này không cộng dồn hoàn toàn sang mảng khác.
Năm mảng
1. Kế toán phần hành
Phụ trách một mảng cụ thể: công nợ phải thu, công nợ phải trả, kho, tài sản cố định, tiền lương, ngân hàng.
Đây là điểm vào phổ biến nhất. Công việc rõ ràng, có quy trình, và bạn học được cách một mảng vận hành thật.
Lợi thế: dễ vào, học nhanh. Hạn chế: nếu ở quá lâu một phần hành, bạn không thấy được bức tranh tổng.
2. Kế toán tổng hợp
Ghép các phần hành lại, đối chiếu, lên báo cáo tài chính.
Đây là bước nhảy quan trọng nhất trong nghề, vì bạn chuyển từ "ghi đúng phần của mình" sang "chịu trách nhiệm về tính khớp của toàn bộ".
Người làm được vị trí này hiểu cách các phần hành ảnh hưởng lẫn nhau — và đó là thứ không học được từ sách.
3. Kế toán thuế
Kê khai, quyết toán, làm việc với cơ quan thuế, theo dõi thay đổi quy định.
Đặc điểm: đòi hỏi cập nhật liên tục vì quy định thay đổi, và sai sót ở đây có hậu quả trực tiếp cho doanh nghiệp.
Chính vì thế đây là mảng có rào cản cao và người giỏi khá khó thay thế.
4. Kế toán quản trị
Không hướng ra bên ngoài mà hướng vào bên trong: tính giá thành, phân tích chi phí, lập ngân sách, hỗ trợ ban giám đốc ra quyết định.
Đây là mảng gần với quản lý nhất và cũng là mảng có trần thu nhập cao nhất, vì nó tạo ra thông tin để quyết định chứ không chỉ ghi lại việc đã xảy ra.
5. Kiểm toán và dịch vụ kế toán
Làm cho công ty dịch vụ, phục vụ nhiều khách hàng cùng lúc.
Lợi thế lớn nhất: tiếp xúc nhiều loại hình doanh nghiệp trong thời gian ngắn, nên tích luỹ nhanh hơn hẳn.
Đổi lại: áp lực mùa cao điểm rất nặng.
Ba bậc và thứ được trả tiền ở mỗi bậc
Bậc đầu — được trả cho sự chính xác
Nhập liệu đúng, chứng từ đủ, đối chiếu khớp. Nghe đơn giản nhưng đây là nền của mọi thứ phía sau: một số liệu sai ở đây lan ra toàn bộ báo cáo.
Bậc giữa — được trả cho khả năng xử lý sai lệch và hiểu nghiệp vụ
Số không khớp thì tìm ra vì sao. Giao dịch bất thường thì biết nên ghi nhận thế nào. Đây là ranh giới thật sự trong nghề.
Người ở bậc này hiểu hoạt động kinh doanh chứ không chỉ hiểu bút toán — và đó là điều phân biệt rõ nhất.
Bậc trên — được trả cho việc chịu trách nhiệm và tư vấn
Kế toán trưởng, trưởng phòng tài chính. Chịu trách nhiệm về báo cáo, thiết kế quy trình kiểm soát, làm việc với ngân hàng, kiểm toán, cơ quan thuế, và tư vấn cho ban giám đốc.
Khoảng cách thu nhập giữa bậc này và bậc đầu rất lớn — phản ánh đúng mức trách nhiệm.
Kỹ năng quyết định, xếp theo mức tác động
- Bảng tính ở mức tra cứu và tổng hợp — dùng mỗi ngày, và là đòn bẩy lớn nhất so với công sức bỏ ra. Xem bài kỹ năng bảng tính
- Thành thạo phần mềm kế toán hoặc phần mềm quản trị doanh nghiệp mà ngành đang dùng
- Hiểu nghiệp vụ kinh doanh của chính công ty — không phải kỹ năng kỹ thuật nhưng quyết định bạn có lên bậc giữa được không
- Cập nhật quy định — bắt buộc với mảng thuế
- Giải thích được cho người không làm kế toán — thứ mở đường lên bậc trên
- Tiếng Anh — cần thiết ở doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Xem bài tiếng Anh cho người đi làm
Điểm 5 là điểm ít người luyện nhất và tạo khác biệt nhiều nhất: ban giám đốc trả tiền cho người nói được ý nghĩa của con số, không phải người đọc lại con số.
Về chứng chỉ
Ngành này có nhiều chứng chỉ, và chúng có giá trị thật ở những vị trí và loại hình doanh nghiệp cụ thể — nhất là các chứng chỉ có yêu cầu pháp lý.
Nhưng trước khi bỏ tiền, hãy làm phép kiểm rất đơn giản: đọc mười tin tuyển dụng ở đúng vị trí bạn nhắm và đếm xem bao nhiêu tin yêu cầu chứng chỉ đó. Cách kiểm đầy đủ nằm ở bài chứng chỉ nào thật sự làm tăng lương.
Điều nên hỏi trước khi nhận việc
- Bạn phụ trách phần hành nào — hay làm tổng hợp
- Phòng có bao nhiêu người — công ty nhỏ thì một người ôm hết, học nhanh nhưng vất vả
- Dùng phần mềm gì — nơi còn làm hoàn toàn thủ công thì học được ít, và kinh nghiệm khó mang đi
- Có được luân chuyển giữa các phần hành không
- Ai ký báo cáo và ai chịu trách nhiệm cuối cùng — câu này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó
- Mùa cao điểm thế nào — cuối tháng, cuối quý, quyết toán năm
Câu về phần mềm đáng nhấn: kinh nghiệm với phần mềm phổ biến là thứ mang được sang công ty khác, còn kinh nghiệm ghi sổ tay thì không.
Đặc điểm theo quy mô doanh nghiệp
| Doanh nghiệp nhỏ | Doanh nghiệp lớn | |
|---|---|---|
| Phạm vi | Ôm nhiều phần hành | Chuyên sâu một mảng |
| Học được | Bức tranh tổng, nhanh | Sâu, bài bản, có quy trình |
| Lên bậc | Nhanh nhưng trần thấp | Chậm hơn, trần cao hơn |
| Rủi ro | Không ai kiểm chéo | Dễ bị bó hẹp một việc |
Với người mới, doanh nghiệp nhỏ có ưu điểm là thấy được toàn bộ dòng chảy; nhưng nên tránh nơi làm quá tuỳ tiện, vì thói quen sai hình thành từ đó rất khó sửa.
Về khoảng cách thu nhập
Trong nghề này, khoảng cách giữa bậc đầu và bậc trên rất lớn — và khoảng cách giữa các tỉnh cũng không như nhiều người nghĩ. Có ngành và có khu vực mà tỉnh công nghiệp trả cao hơn thành phố lớn.
Tra mặt bằng cho đúng chức danh và tỉnh tại công cụ tra lương, và xem nguồn cung nhân lực khu vực tại bản đồ nhân lực trước khi quyết định nơi làm việc.
Hỏi đáp
Trái ngành có làm kế toán được không?
Được ở các vị trí phần hành nếu bạn học phần nghiệp vụ cơ bản và thạo phần mềm. Nhưng các vị trí có yêu cầu pháp lý về bằng cấp thì bắt buộc phải đáp ứng.
Nghề này có bị thay thế bởi phần mềm không?
Phần nhập liệu và đối chiếu tự động hoá mạnh nhất. Phần xử lý trường hợp bất thường, hiểu nghiệp vụ và tư vấn thì ngược lại — càng tự động hoá càng cần người làm được phần đó. Đây là lý do nên sớm rời khỏi nhóm việc lặp lại.
Nên chọn mảng nào để đi lâu dài?
Thuế và quản trị là hai mảng có rào cản cao nhất và khó thay thế nhất. Nhưng nên đi qua giai đoạn phần hành và tổng hợp trước, vì cả hai mảng kia đều cần nền đó.
Làm kế toán dịch vụ cho nhiều công ty có tốt không?
Tích luỹ rất nhanh vì tiếp xúc nhiều loại hình. Đổi lại áp lực mùa cao điểm nặng và ít gắn bó sâu với một doanh nghiệp. Nhiều người dùng vài năm ở đây làm bàn đạp rồi chuyển sang doanh nghiệp.
