Đây là nhóm chế độ mà gần như ai cũng có quyền hưởng nhưng phần lớn chỉ tìm hiểu khi đã cần tới — và lúc đó thường phát hiện thiếu mất vài tờ giấy không xin lại được.
Bài này không thay thế hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội cho trường hợp cụ thể của bạn, nhưng nó cho biết cần chuẩn bị gì và giữ gì.
Nguyên tắc chung
Các chế độ này gắn với việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Ba yếu tố quyết định quyền lợi của bạn:
- Bạn có đang tham gia không
- Thời gian đã đóng — một số chế độ yêu cầu đủ số tháng nhất định trong khoảng thời gian trước đó
- Mức tiền lương làm căn cứ đóng — quyết định số tiền bạn nhận
Yếu tố thứ ba là lý do vì sao dòng "mức đóng bảo hiểm" trên phiếu lương quan trọng tới vậy. Nơi ghi lương cơ bản thấp và đẩy phần lớn thu nhập sang phụ cấp khiến bạn nhận về ít hơn ở mọi chế độ — xem bài đọc phiếu lương.
Chế độ ốm đau
Khi nào áp dụng
- Bạn bị ốm, tai nạn không phải tai nạn lao động, phải nghỉ việc và có xác nhận của cơ sở y tế
- Bạn phải nghỉ để chăm con nhỏ bị ốm — đây là khoản rất hay bị bỏ sót
Trường hợp thứ hai đáng nhấn: nhiều người xin nghỉ phép năm hoặc nghỉ không lương để chăm con ốm, trong khi có chế độ riêng cho việc này.
Giấy tờ phải giữ
- Giấy ra viện nếu điều trị nội trú
- Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội nếu điều trị ngoại trú — đây là loại giấy riêng, phải xin ngay tại cơ sở y tế, và không thay thế được bằng đơn thuốc hay sổ khám bệnh
- Với con ốm: giấy tờ của con và giấy tờ chứng minh quan hệ
Đây là chỗ mất quyền lợi nhiều nhất: người ta đi khám, cầm đơn thuốc về, nghỉ vài ngày, rồi sau đó mới biết cần một loại giấy khác — mà giấy đó phải xin đúng lúc khám.
Nguyên tắc: mỗi lần khám mà phải nghỉ làm, hãy hỏi ngay tại quầy "cho em xin giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội". Mất mười giây.
Nghỉ dưỡng sức sau ốm đau
Sau khi nghỉ ốm dài mà sức khoẻ chưa hồi phục, có chế độ nghỉ dưỡng sức. Khoản này ít người biết và ít người xin.
Chế độ thai sản
Ai được hưởng
Không chỉ lao động nữ sinh con. Các trường hợp được quy định gồm cả:
- Lao động nữ khám thai, sảy thai, nạo hút thai, thai chết lưu
- Lao động nữ sinh con
- Người lao động nhận nuôi con nuôi trong độ tuổi quy định
- Lao động nữ đặt vòng, thực hiện biện pháp triệt sản
- Lao động nam đang đóng bảo hiểm có vợ sinh con
Hai mục cuối là những mục bị bỏ sót nhiều nhất. Đặc biệt là mục cuối — rất nhiều người chồng không biết mình có chế độ nghỉ khi vợ sinh.
Điều kiện
Có yêu cầu về thời gian đã đóng bảo hiểm trong khoảng thời gian trước khi sinh. Đây là lý do nên tính trước nếu bạn đang có kế hoạch — và cũng là lý do cần cân nhắc kỹ trước khi ngắt quãng việc đóng bảo hiểm trong giai đoạn này.
Giấy tờ chính
- Giấy khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con
- Giấy ra viện, hoặc giấy tờ của cơ sở y tế tuỳ trường hợp
- Với lao động nam: giấy tờ chứng minh vợ sinh con
Nghỉ dưỡng sức sau thai sản
Sau thời gian nghỉ thai sản mà sức khoẻ chưa hồi phục, có chế độ nghỉ dưỡng sức riêng. Cũng là khoản hay bị bỏ qua.
Trong thời gian nghỉ thai sản
Hai điểm nên biết:
- Người lao động nghỉ thai sản vẫn được tính là thời gian tham gia bảo hiểm xã hội theo quy định
- Có quy định bảo vệ người lao động nữ trong thời gian mang thai và nuôi con nhỏ liên quan tới việc chấm dứt hợp đồng — nếu gặp tình huống này, hãy hỏi cơ quan quản lý lao động tại địa phương thay vì chấp nhận ngay
Nộp hồ sơ ở đâu
Thông thường bạn nộp cho đơn vị sử dụng lao động, và họ làm thủ tục với cơ quan bảo hiểm xã hội.
- Chuẩn bị đủ giấy tờ theo hướng dẫn
- Chụp lại toàn bộ trước khi nộp bản chính — bước này rất đáng vì giấy tờ có thể thất lạc
- Nộp cho bộ phận nhân sự, kèm danh mục và ngày nộp
- Hỏi rõ thời gian dự kiến giải quyết
- Theo dõi và hỏi lại nếu quá thời hạn
Nếu bạn đã nghỉ việc, hoặc đơn vị không hỗ trợ, có thể liên hệ trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội tại địa phương để được hướng dẫn.
Có thời hạn nộp — đây là điều cần biết nhất
Việc nộp hồ sơ có thời hạn theo quy định. Nộp muộn có thể ảnh hưởng tới việc giải quyết.
Nghĩa là: đừng để giấy tờ trong ngăn kéo với ý định "khi nào rảnh thì nộp". Đây là nguyên nhân mất quyền lợi phổ biến không kém việc thiếu giấy.
Tự kiểm quá trình đóng của mình
Đây là việc nên làm định kỳ, không phải chỉ khi cần:
- Tra cứu quá trình tham gia qua ứng dụng hoặc cổng thông tin của cơ quan bảo hiểm xã hội
- Đối chiếu số tháng đã đóng và mức đóng với phiếu lương của bạn
- Kiểm xem có tháng nào bị gián đoạn không
Việc này phát hiện được trường hợp đơn vị chậm đóng hoặc đóng thiếu — điều bạn không thấy được chỉ qua phiếu lương, và điều ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi khi cần dùng.
Bốn khoản hay bị bỏ sót, tóm lại
- Nghỉ chăm con ốm
- Chế độ cho lao động nam khi vợ sinh con
- Nghỉ dưỡng sức sau ốm đau và sau thai sản
- Chế độ khi khám thai
Cả bốn đều có sẵn, và cả bốn đều bị bỏ qua chủ yếu vì không ai nhắc.
Điều nên làm ngay
- Kiểm mức lương làm căn cứ đóng bảo hiểm của bạn trên phiếu lương
- Tra quá trình tham gia của mình một lần
- Lưu lại số điện thoại và địa chỉ cơ quan bảo hiểm xã hội tại địa phương
- Nhớ quy tắc: mỗi lần khám mà phải nghỉ làm, xin giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội ngay tại chỗ
Các chế độ khác của bảo hiểm xã hội nằm ở bài bảo hiểm xã hội đổi lại được gì.
Hỏi đáp
Nghỉ việc rồi có được hưởng chế độ thai sản không?
Có những trường hợp vẫn được giải quyết nếu đáp ứng điều kiện về thời gian đã đóng. Nên hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội với thông tin cụ thể của bạn thay vì suy đoán.
Giấy khám ở phòng khám tư có được không?
Điều quan trọng là cơ sở đó có đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội hay không. Hãy hỏi trước khi khám nếu bạn cần giấy này.
Công ty không làm hồ sơ giúp thì sao?
Bạn có thể liên hệ trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội tại địa phương để được hướng dẫn. Giữ lại bằng chứng đã nộp hồ sơ cho công ty.
Đóng bảo hiểm tự nguyện có được hưởng thai sản, ốm đau không?
Phạm vi chế độ của bảo hiểm xã hội tự nguyện khác với bắt buộc. Nếu bạn đang tham gia tự nguyện, hãy hỏi rõ chế độ nào được hưởng trước khi lên kế hoạch.
