Bạn biết một người cùng chức danh, cùng thành phố, kinh nghiệm tương đương — và lương gần gấp đôi bạn. Phản ứng đầu tiên thường là thấy bất công.
Nhưng chức danh là một cái nhãn, không phải một đơn vị đo. Đằng sau khoảng cách đó là những biến số rất cụ thể — và vài trong số đó bạn đổi được.
1. Quy mô và khả năng chi trả của công ty
Một công ty 30 người và một tập đoàn nghìn người có ngân sách nhân sự khác nhau, khung lương khác nhau, và mức độ chuẩn hoá khác nhau.
Điều này không có nghĩa công ty lớn luôn tốt hơn. Ở công ty nhỏ bạn thường làm nhiều mảng hơn, học nhanh hơn và gần người ra quyết định hơn. Đó là đánh đổi, không phải thiệt thòi tự động.
2. Ngành của công ty, không phải nghề của bạn
Đây là biến số bị bỏ qua nhiều nhất.
Một nhân viên kế toán ở công ty thương mại nhỏ và một nhân viên kế toán ở doanh nghiệp sản xuất lớn làm cùng một nghề, nhưng ngành của công ty quyết định biên lợi nhuận và khả năng trả lương.
Nghĩa là: đổi ngành mà giữ nguyên nghề đôi khi là con đường tăng thu nhập nhanh hơn cả đổi nghề.
3. Cấu trúc thu nhập
Hai người cùng nhận về một khoản như nhau có thể có cấu trúc rất khác:
- Lương cứng cao, thưởng ít
- Lương cứng thấp, thưởng theo kết quả lớn
- Có phụ cấp nhiều khoản
- Có tháng lương thứ mười ba, hoặc thưởng theo lợi nhuận công ty
Khi nghe ai đó nói về lương, thường họ nói phần thuận lợi nhất cho câu chuyện. So sánh chỉ có ý nghĩa khi so tổng thu nhập một năm, không so con số một tháng.
Cấu trúc cũng ảnh hưởng tới mức đóng bảo hiểm và các chế độ dài hạn — chi tiết ở bài bảo hiểm xã hội.
4. Phạm vi công việc thật
Cùng chức danh "nhân viên kinh doanh", một người chăm khách có sẵn, một người phải tự tìm khách mới và chịu trách nhiệm doanh số vùng. Đó là hai công việc khác nhau.
Tương tự với "nhân viên nhân sự": người làm chấm công và hồ sơ, so với người phụ trách toàn bộ tuyển dụng và quan hệ lao động.
Khi so lương, hãy so việc chứ đừng so nhãn.
5. Cách bạn vào công ty
Đây là biến số ít công bằng nhất nhưng có thật.
Người được tuyển từ ngoài vào thường được trả theo mặt bằng thị trường tại thời điểm tuyển. Người đi lên từ bên trong thường được điều chỉnh dần từ mức cũ.
Sau vài năm, hai đường này có thể tách ra đáng kể — và đó là lý do có hiện tượng người mới vào lương cao hơn người đã làm lâu ở cùng vị trí.
Cách xử lý không phải là bực bội, mà là định kỳ đối chiếu mức của mình với mặt bằng tại công cụ tra lương, và có căn cứ khi đề nghị điều chỉnh.
6. Kỹ năng cộng thêm
Những thứ không nằm trong chức danh nhưng thay đổi giá trị của bạn:
- Ngoại ngữ đủ để làm việc, không chỉ để giao tiếp xã giao
- Kỹ năng bảng tính ở mức tra cứu và tổng hợp
- Thành thạo phần mềm quản trị mà doanh nghiệp trong ngành đang dùng
- Khả năng hướng dẫn và đào tạo người khác
- Kinh nghiệm với quy trình, tiêu chuẩn mà ngành yêu cầu
Nhóm này là phần bạn kiểm soát được nhiều nhất, và cũng là phần cho kết quả nhanh nhất.
7. Địa điểm và điều kiện làm việc
Ca đêm, làm việc theo ca, đi công tác nhiều, hoặc làm ở nơi khó tuyển người đều là những thứ thị trường trả thêm.
Đáng chú ý: ở một số ngành, các tỉnh công nghiệp trả cao hơn thành phố lớn vì phải kéo người về, trong khi chi phí sống lại thấp hơn. Đây là điều cảm tính không đoán được — phải xem dữ liệu theo tỉnh.
Xem nguồn cung nhân lực theo ngành và khu vực tại bản đồ nhân lực, và phép tính đầy đủ khi cân nhắc chuyển vùng ở bài chuyển vùng vì công việc.
Việc nên làm thay vì so bì
- Tra mặt bằng thật cho đúng chức danh, khu vực và bậc kinh nghiệm của bạn
- Xác định mình đang ở phần nào của khoảng — trên, giữa hay dưới
- Nếu ở phần dưới: tìm xem biến số nào đang kéo bạn xuống. Ngành của công ty? Phạm vi công việc? Kỹ năng còn thiếu?
- Chọn một biến số đổi được và tập trung vào nó trong sáu tháng
- Chuẩn bị bằng chứng bằng kết quả đo được trước khi đề nghị điều chỉnh
Cách trình bày khi đề nghị nằm ở bài xin tăng lương. Và khi nhận việc mới, đừng chỉ thương lượng con số — xem bài bảy thứ khác thương lượng được.
Một lưu ý về cách đọc số liệu lương
Con số bạn nghe từ một người quen là một điểm dữ liệu, không phải mặt bằng. Nó có thể là trường hợp rất thuận lợi, hoặc đã bao gồm những phần bạn không thấy.
Cách đọc bảng lương cho đúng — phân biệt trung bình, trung vị và khoảng phổ biến — nằm ở bài đọc bảng lương cho đúng.
Hỏi đáp
Có nên hỏi lương đồng nghiệp không?
Tuỳ văn hoá nơi bạn làm. Nhưng nguồn tham chiếu đáng tin hơn là dữ liệu mặt bằng theo chức danh và khu vực, vì nó không phụ thuộc vào một trường hợp cá biệt.
Nhảy việc có phải cách tăng lương nhanh nhất không?
Thường nhanh hơn tăng nội bộ, nhưng kèm rủi ro và chi phí chuyển đổi. Cách cân nhắc nằm ở phần cuối bài xin tăng lương.
Bao lâu nên kiểm lại mức lương của mình?
Mỗi năm một lần là hợp lý, và thêm một lần trước mỗi kỳ đánh giá của công ty. Người không bao giờ kiểm là người dễ tụt lại xa nhất mà không hay.
Lương thấp hơn mặt bằng có phải luôn là lý do nghỉ việc?
Không. Nếu bạn đang học được nhiều hoặc đang ở giai đoạn đầu của một hướng mới, khoảng chênh đó có thể là khoản đầu tư hợp lý. Điều quan trọng là bạn biết mình đang đánh đổi có ý thức.