Với người ở tỉnh, làm việc từ xa là điều đáng chú ý nhất trong thị trường lao động vài năm qua: nó cho phép tiếp cận công việc và mức lương của thành phố lớn mà không phải chuyển chỗ ở.
Nhưng nó không hợp với mọi nghề, không hợp với mọi người, và có một nhóm tin tuyển dụng cần tránh xa.
Nghề nào làm từ xa được
Nguyên tắc phân loại đơn giản: công việc đầu ra là thông tin thì làm từ xa được; công việc cần có mặt tại một địa điểm cụ thể thì không.
Nhóm làm được hoàn toàn
- Lập trình, thiết kế, biên tập nội dung, dịch thuật
- Kế toán dịch vụ, nhập liệu, xử lý dữ liệu
- Chăm sóc khách hàng qua kênh trực tuyến
- Tiếp thị số, quản trị nội dung, quảng cáo
- Tư vấn, đào tạo trực tuyến
Nhóm làm được một phần
- Kinh doanh — phần tìm khách và chăm khách làm từ xa, phần gặp mặt thì không
- Nhân sự — phần tuyển dụng, hành chính, tính lương
- Quản lý dự án, mua hàng, phân tích
Nhóm không làm từ xa được
- Sản xuất, kho vận, xây dựng
- Y tế trực tiếp, nhà hàng, bán lẻ tại cửa hàng
- Vận tải, bảo trì thiết bị
Với nhóm thứ hai, hình thức phổ biến là làm kết hợp — vài ngày tại văn phòng, vài ngày ở nhà. Đây là dạng dễ thoả thuận nhất, kể cả ở công ty chưa có chính sách sẵn.
Ba kỹ năng quyết định bạn làm từ xa được hay không
Không phải kỹ năng chuyên môn — chuyên môn thì bạn đã có. Ba thứ này mới là thứ tạo khác biệt:
1. Viết rõ ràng
Khi không gặp mặt, gần như mọi trao đổi đều qua chữ. Người viết mơ hồ khi làm từ xa sẽ liên tục bị hiểu nhầm, và bị đánh giá là khó làm việc cùng.
Cách viết cho rõ nằm ở bài viết trong công việc.
2. Tự chủ động báo cáo
Ở văn phòng, người quản lý thấy bạn đang làm. Từ xa thì không — nên bạn phải chủ động cho họ thấy: tiến độ, vướng mắc, việc đã xong.
Người làm tốt mà im lặng bị đánh giá thấp hơn người làm khá mà cập nhật đều. Đây là điều không công bằng nhưng có thật.
3. Tự quản lý thời gian
Không có ai nhắc, không có nhịp của văn phòng. Người quen làm theo môi trường xung quanh thường thấy khó ở giai đoạn đầu.
Điều phải thoả thuận trước khi nhận
- Giờ làm việc — có khung giờ bắt buộc có mặt trực tuyến không, hay chỉ tính theo kết quả
- Cách đo kết quả — điều này quan trọng hơn hẳn khi làm từ xa, vì không ai nhìn thấy quá trình
- Tần suất họp và báo cáo
- Thiết bị và chi phí — công ty cấp máy hay bạn tự lo, có hỗ trợ tiền mạng không
- Có phải lên văn phòng định kỳ không, bao lâu một lần, ai chịu chi phí đi lại
- Bảo mật thông tin — quy định về dữ liệu khi làm ở nhà
- Hình thức hợp đồng — lao động chính thức hay dịch vụ, vì điều này quyết định bảo hiểm và các chế độ
Điểm 7 quan trọng nhất và hay bị bỏ qua: nhiều vị trí "làm online" được ký dưới dạng hợp đồng dịch vụ hoặc cộng tác viên, và khi đó chế độ rất khác. Xem bài hợp đồng lao động.
Về lương khi làm từ xa
Có hai cách công ty định mức:
- Theo vị trí công việc — trả như nhau bất kể bạn ở đâu
- Theo nơi bạn sống — điều chỉnh theo mặt bằng khu vực
Nên hỏi rõ ngay từ đầu, và nếu là cách thứ hai thì hỏi luôn: nếu bạn chuyển chỗ ở thì mức có thay đổi không.
Trước khi thương lượng, tra mặt bằng của chức danh tại cả khu vực bạn ở lẫn khu vực công ty đặt trụ sở, tại công cụ tra lương — khoảng chênh giữa hai con số chính là vùng thương lượng.
Dấu hiệu tin tuyển dụng "việc online" cần tránh xa
Đây là phần quan trọng nhất của bài, vì hình thức lừa đảo tuyển dụng tập trung rất nhiều ở nhóm việc làm tại nhà.
- Yêu cầu nộp tiền dưới bất kỳ tên gọi nào: phí đăng ký, phí đào tạo, tiền đặt cọc, tiền mua tài khoản
- Thu nhập cao bất thường cho công việc không yêu cầu kỹ năng gì
- Mô tả công việc mơ hồ — "làm nhiệm vụ trên ứng dụng", "chốt đơn online"
- Yêu cầu ứng tiền trước rồi hoàn lại sau — đây là dạng phổ biến và gây thiệt hại lớn nhất
- Yêu cầu thông tin tài khoản ngân hàng, mã xác thực, mật khẩu
- Không có thông tin công ty kiểm chứng được, chỉ liên hệ qua ứng dụng nhắn tin
- Giục quyết định gấp, kèm lời hứa suất có hạn
Nguyên tắc gọn nhất vẫn không đổi: đi làm thì được trả tiền, không phải trả tiền. Và không có công việc hợp pháp nào cần bạn cung cấp mã xác thực ngân hàng.
Tìm việc từ xa ở đâu
- Các trang tuyển dụng có bộ lọc hình thức làm việc
- Trực tiếp trên trang tuyển dụng của công ty
- Qua giới thiệu của người đã làm ở đó — kênh đáng tin nhất
- Đề nghị chuyển sang hình thức kết hợp tại chính công ty bạn đang làm — con đường ít rủi ro nhất và ít ai nghĩ tới
Điểm cuối đáng thử trước khi tìm ra ngoài: bạn đã có uy tín tại đó, và đề nghị làm từ xa vài ngày mỗi tuần dễ được chấp nhận hơn nhiều so với xin việc từ xa ở nơi chưa biết bạn.
Nếu bạn ở tỉnh
Đây là nhóm hưởng lợi rõ nhất: thu nhập theo mặt bằng thành phố lớn, chi phí sống theo địa phương.
Nhưng cần tính cả mặt kia: cơ hội học hỏi và mạng lưới quan hệ hình thành chậm hơn khi không gặp đồng nghiệp trực tiếp. Cách giảm thiểu là chủ động hơn trong các buổi họp, và nhận những việc có phối hợp nhiều bộ phận.
Phép tính đầy đủ khi so sánh giữa ở lại và chuyển đi nằm ở bài chuyển vùng vì công việc.
Hỏi đáp
Làm từ xa có được đóng bảo hiểm không?
Phụ thuộc vào hình thức hợp đồng chứ không phụ thuộc vào nơi bạn ngồi làm. Hợp đồng lao động thuộc diện bắt buộc thì vẫn phải đóng bình thường.
Công ty yêu cầu cài phần mềm giám sát thì sao?
Nên hỏi rõ phần mềm đó thu thập gì và dùng vào việc gì, và điều này nên được nêu rõ khi thoả thuận. Nếu phải dùng, hãy dùng trên thiết bị của công ty thay vì thiết bị cá nhân.
Người mới ra trường có nên bắt đầu bằng việc từ xa không?
Khó hơn, vì giai đoạn đầu bạn học nhiều nhất từ việc quan sát người xung quanh. Nếu chọn, hãy tìm nơi có người kèm rõ ràng và có nhịp trao đổi đều.
Làm sao chứng minh mình làm việc hiệu quả khi ở xa?
Bằng kết quả có số liệu và bằng nhịp cập nhật đều đặn. Ghi lại việc đã làm mỗi tuần — vừa để báo cáo, vừa là tư liệu khi tới kỳ đánh giá.