Bạn đã làm ở thành phố vài năm và quyết định về quê — vì gia đình, vì chi phí sống, hoặc vì đã mệt với nhịp sống ở đó.
Suy nghĩ tự nhiên là: mình có kinh nghiệm thành phố, về quê chắc dễ xin việc hơn. Thực tế thường ngược lại — không phải vì bạn kém đi, mà vì thị trường lao động ở tỉnh vận hành theo cách khác.
Ba khác biệt gốc
- Ít vị trí hơn cho cùng một chức danh — với nhiều nghề văn phòng, cả tỉnh có thể chỉ vài chỗ. Nguồn cầu theo tỉnh và theo ngành tra được tại bản đồ nhân lực.
- Phần lớn vị trí không được đăng tin. Doanh nghiệp nhỏ ở tỉnh tuyển qua giới thiệu trước, đăng tin sau — nên nếu bạn chỉ nộp qua kênh đăng tin, bạn đang thấy một phần nhỏ của thị trường.
- Mặt bằng lương khác, và cơ cấu ngành cũng khác — có tỉnh mạnh về sản xuất, có tỉnh mạnh về du lịch, dịch vụ hoặc nông nghiệp chế biến.
Điểm 2 là điểm quyết định, và nó đảo hẳn thứ tự ưu tiên các kênh tìm việc.
Bốn kênh, xếp theo hiệu quả ở tỉnh
1. Quan hệ — kênh mạnh nhất
Ở quê, mạng lưới quan hệ có sẵn của bạn thường rộng hơn bạn nghĩ: bạn học cũ, họ hàng, người quen của gia đình.
- Nói với mọi người rằng bạn về và đang tìm việc — cụ thể là nghề gì, không nói chung chung
- Hỏi "em nên nói chuyện với ai" thay vì "có việc gì không" — câu này dễ trả lời hơn nhiều
- Bắt đầu từ trước khi về, đừng chờ về rồi mới hỏi
Cách xây và nối lại quan hệ mà không thấy ngại ở bài quan hệ nghề nghiệp.
2. Chủ động liên hệ trực tiếp
Lập danh sách các doanh nghiệp trong tỉnh làm đúng lĩnh vực của bạn, rồi liên hệ thẳng — kể cả khi họ không đăng tuyển.
Ở thành phố cách này ít hiệu quả vì doanh nghiệp lớn có quy trình cứng. Ở tỉnh thì ngược lại: người ra quyết định thường tiếp cận được, và một hồ sơ tốt tới đúng lúc họ đang thiếu người là chuyện xảy ra thật.
3. Khu công nghiệp và cụm công nghiệp
Nếu tỉnh bạn có, đây là nơi tập trung nhu cầu lớn nhất — không chỉ vị trí sản xuất mà cả hành chính, kế toán, kho vận, chất lượng, an toàn lao động.
Bảy câu nên hỏi trước khi nhận và những dấu hiệu cần tránh xa ở bài xin việc ở khu công nghiệp.
4. Kênh đăng tin
Vẫn nên dùng, nhưng đừng để nó là kênh duy nhất. Hãy mở rộng phạm vi ra cả vùng thay vì chỉ trong tỉnh — nhiều người ở tỉnh này làm việc ở tỉnh liền kề.
Điều chỉnh kỳ vọng — bốn con số
Về lương
Mặt bằng ở tỉnh thường thấp hơn, nhưng phép so đúng là phần còn lại sau chi tiêu, không phải con số lương.
(Lương ở quê − chi phí sinh hoạt ở quê)
so với
(Lương ở thành phố − chi phí sinh hoạt ở thành phố − chi phí về quê phân bổ theo tháng)
Rất nhiều trường hợp con số cuối không chênh nhiều như cảm tính. Phép tính đầy đủ ở bài chuyển vùng vì công việc và đi làm xa nhà.
Và có ngoại lệ đáng biết: ở một số ngành và một số tỉnh, mặt bằng không thấp hơn — có khi còn cao hơn thành phố lớn vì nguồn cung mỏng. Hãy tra thật cho đúng chức danh và đúng tỉnh tại công cụ tra lương thay vì đoán.
Về thời gian tìm việc
Thường lâu hơn ở thành phố, vì ít vị trí hơn. Hãy chuẩn bị tài chính cho một khoảng tìm việc dài hơn dự tính — đây là điều nên tính trước khi nghỉ việc cũ, không phải sau.
Về chức danh
Có thể phải nhận vị trí tên gọi thấp hơn nhưng phạm vi rộng hơn — ở doanh nghiệp nhỏ, một người thường làm nhiều mảng. Với người muốn học chiều rộng, đây là điểm cộng chứ không phải điểm trừ.
Về nhịp làm việc
Quy trình thường ít chuẩn hoá hơn, và cách làm việc phụ thuộc nhiều vào người chủ. Hãy hỏi kỹ trong buổi phỏng vấn — cách đọc dấu hiệu ở bài tìm hiểu công ty trước khi phỏng vấn.
Kinh nghiệm thành phố — dùng cho đúng
Nó là lợi thế thật, nhưng phải trình bày đúng cách. Bốn thứ được đánh giá cao ở doanh nghiệp tỉnh:
- Cách làm việc có quy trình — biết ghi chép, bàn giao, báo cáo
- Kỹ năng bảng tính và làm việc với số liệu — xem bài kỹ năng bảng tính và đọc số trong công việc
- Ngoại ngữ, đặc biệt nếu tỉnh có doanh nghiệp có vốn nước ngoài
- Quan hệ và hiểu biết về thị trường lớn — có giá trị thật với doanh nghiệp muốn mở rộng
Điều nên tránh: nói theo kiểu "ở trên kia người ta làm khác". Kể cả khi đúng, cách nói đó đóng cửa rất nhanh. Hãy nêu bằng đề xuất cụ thể sau khi đã hiểu bối cảnh.
Bốn hướng đi, không chỉ một
- Làm cho doanh nghiệp trong tỉnh — hướng phổ biến nhất, và bốn kênh ở trên áp dụng cho hướng này
- Làm từ xa cho công ty ở thành phố — giữ mặt bằng lương cũ, sống ở quê; nghề nào làm được và điều phải thoả thuận ở bài làm việc từ xa và làm việc linh hoạt
- Làm dịch vụ tại chỗ bằng chính nghề của mình: kế toán cho hộ kinh doanh, sửa chữa, dạy kèm, thiết kế — nhu cầu ở tỉnh thường có mà ít người cung cấp chuyên nghiệp
- Mở một việc kinh doanh nhỏ — rủi ro cao nhất, và không nên là lựa chọn đầu tiên khi vừa về
Hướng 2 đáng cân nhắc nhất với người làm nghề văn phòng: nó giữ được thu nhập cũ trong khi chi phí sống giảm. Điều kiện là nghề của bạn làm từ xa được và bạn thoả thuận được với nơi hiện tại — hãy hỏi trước khi nghỉ, không phải sau.
Lộ trình đề nghị: bắt đầu từ ba tháng trước khi về
- Tra mặt bằng và nhu cầu cho nghề mình ở tỉnh đó
- Hỏi nơi hiện tại về khả năng làm từ xa — nếu được, đây là phương án tốt nhất
- Nhắn cho mười người quen ở quê, nói bạn sắp về và đang tìm gì
- Lập danh sách hai mươi doanh nghiệp trong tỉnh làm đúng lĩnh vực, và liên hệ dần
- Cập nhật hồ sơ, nêu rõ bạn về lâu dài — nhà tuyển dụng ở tỉnh lo nhất là bạn về vài tháng rồi lại đi
- Chuẩn bị tài chính cho ba tới sáu tháng
Điểm 5 đáng nhấn mạnh: hãy nói rõ lý do về và ý định ở lâu dài ngay trong thư ứng tuyển và trong buổi phỏng vấn. Đó là câu hỏi lớn nhất trong đầu người tuyển ở tỉnh khi thấy hồ sơ có kinh nghiệm thành phố.
Nếu tìm mãi không có kết quả
Chẩn đoán theo phễu trước khi kết luận "ở quê không có việc" — bốn khâu và cách sửa từng khâu ở bài nộp mãi không được việc.
Với thị trường mỏng, khâu tắc thường là khâu 1: bạn đang tìm ở kênh sai. Nếu toàn bộ nỗ lực của bạn là nộp qua kênh đăng tin, hãy chuyển sang hai kênh đầu trong danh sách ở trên.
Điều không nên quyết vội
- Đừng nghỉ việc cũ trước khi có phương án, trừ khi lý do gia đình bắt buộc
- Đừng nhận mức quá thấp chỉ vì "ở quê thì thế" — hãy tra mặt bằng thật trước
- Đừng dồn hết tích luỹ vào một việc kinh doanh trong năm đầu, khi bạn chưa hiểu lại thị trường địa phương
Hỏi đáp
Kinh nghiệm ở thành phố có bị coi là "quá tầm" không?
Có, đôi khi — người tuyển lo bạn sẽ chán hoặc sẽ đi. Cách xử lý là nói thẳng lý do về và ý định ở lâu, kèm điều bạn muốn làm ở đây; đừng để họ tự đoán.
Nên về trước rồi tìm, hay tìm trước rồi về?
Tìm trước nếu được, vì bạn còn thu nhập và còn thế thương lượng. Nhưng với thị trường tỉnh, có mặt tại chỗ giúp kênh quan hệ và kênh liên hệ trực tiếp hiệu quả hơn nhiều — nên phương án tốt là bắt đầu tìm từ xa vài tháng trước, rồi về khi đã có vài đầu mối.
Làm từ xa cho công ty thành phố có bền không?
Bền nếu công việc của bạn đo được bằng kết quả và bạn thoả thuận rõ từ đầu. Hãy làm rõ các điểm ở bài làm việc từ xa, và giữ liên lạc chủ động hơn mức bình thường.
Về quê rồi muốn quay lại thành phố thì có khó không?
Không, nếu bạn giữ được nghề và giữ được mạng lưới quan hệ. Điều làm khó là khoảng trống không giải thích được — nên hãy giữ công việc liên tục, kể cả việc nhỏ hơn; xem bài khoảng trống trong CV.
