Trong hầu hết bài viết về tìm việc, có một câu lặp đi lặp lại: kênh người quen giới thiệu cho tỷ lệ trúng cao nhất. Điều đó đúng, và ai cũng biết.
Vấn đề là phần lớn người ta không làm gì với thông tin đó, vì hình dung việc "xây quan hệ" là đi xin xỏ, là phải xã giao giỏi, là đi sự kiện phát danh thiếp.
Thực tế nó gần với giữ liên lạc tử tế và giúp được người khác hơn nhiều. Và chính vì vậy, người trầm tính thường làm việc này tốt hơn người nói nhiều — họ nhớ chi tiết và giữ liên lạc đều hơn.
Ba vòng quan hệ, và vòng nào mang lại cơ hội
- Vòng trong: người bạn làm việc cùng hằng ngày. Họ biết rõ bạn, nhưng họ cũng biết đúng những cơ hội mà bạn đã biết.
- Vòng giữa: đồng nghiệp cũ, khách hàng, đối tác, bạn cùng ngành. Đây là vòng mang lại phần lớn cơ hội — họ đủ hiểu bạn để giới thiệu, nhưng ở trong những thế giới thông tin khác bạn.
- Vòng ngoài: người quen sơ, người bạn từng gặp một lần. Ít khi trực tiếp mang cơ hội, nhưng là cầu nối tới vòng giữa của người khác.
Kết luận thực dụng: công sức nên dồn vào vòng giữa — những người bạn từng làm việc cùng nhưng nay đã ở nơi khác. Đây cũng là vòng dễ bị bỏ rơi nhất, vì không có dịp gặp tự nhiên.
Việc nên làm mỗi tháng: hai tin nhắn
Không cần hệ thống phức tạp. Mỗi tháng, nhắn cho hai người trong vòng giữa mà bạn lâu không nói chuyện.
Nội dung không cần lý do:
"Anh khoẻ không ạ? Em vừa đọc bài về mảng anh đang làm nên nhớ tới anh. Bên anh dạo này thế nào?"
Hai mươi bốn tin nhắn mỗi năm là đủ để giữ một mạng lưới sống. So với việc bốn năm không liên lạc rồi đột nhiên nhắn tin hỏi việc — khác nhau hoàn toàn về cảm giác của người nhận.
Nếu đã lâu không liên lạc
Rất nhiều người mắc kẹt ở đây: muốn nhắn nhưng thấy ngại vì lâu quá rồi. Ba nguyên tắc gỡ được:
- Thừa nhận thẳng, ngắn: "Lâu quá không liên lạc anh nhỉ." Một câu là đủ, đừng xin lỗi dài dòng.
- Đừng hỏi việc ngay trong tin nhắn đầu tiên nếu bạn thật sự cần giúp — hãy để nó ở tin thứ hai hoặc trong cuộc trò chuyện
- Cho trước khi nhận: gửi một thông tin có ích, giới thiệu một người, hoặc chỉ đơn giản là hỏi thăm thật lòng
Sự thật đáng an tâm: hầu hết mọi người vui khi được nhắn, và họ cũng đang ngại y như bạn.
Cách nhờ giúp cho đúng
Đây là chỗ quyết định bạn nhận được gì. So sánh hai cách:
- Cách kém hiệu quả: "Anh có việc gì phù hợp thì giới thiệu em với." — quá rộng, người nghe không biết bắt đầu từ đâu nên thường không làm gì.
- Cách hiệu quả: "Em đang tìm vị trí giám sát vận hành ở khu vực Bình Dương, mảng sản xuất. Anh có biết ai đang tuyển hoặc ai em nên nói chuyện không?"
Càng cụ thể thì càng dễ giúp. Và hãy hỏi thêm một câu có sức nặng bất ngờ: "anh thấy em nên nói chuyện với ai?" — nó dễ trả lời hơn nhiều so với "anh có việc gì không".
Bốn cách xây quan hệ mà không cần xã giao
- Làm tốt và giúp người khác trong chính công việc hằng ngày. Đây là cách hiệu quả nhất và cũng ít được coi là "xây quan hệ" nhất. Người từng được bạn giúp là người sẵn sàng giới thiệu bạn.
- Giữ liên lạc khi ai đó rời công ty. Đây là thời điểm vàng — họ đang mở rộng sang một thế giới mới, và một tin nhắn chúc mừng đúng lúc giữ được cả mối quan hệ.
- Chia sẻ thứ có ích trong nhóm ngành: một kinh nghiệm, một cách làm, một câu trả lời cho câu hỏi của người khác. Không cần viết nhiều, chỉ cần thật.
- Nhận lời khi được nhờ, nếu bạn giúp được. Mỗi lần giúp là một lần bạn được nhớ tới.
Cả bốn cách đều không đòi hỏi bạn phải là người hướng ngoại.
Phần công khai của bạn
Với nhiều ngành, người ta tìm bạn trước khi liên hệ. Hai việc tối thiểu:
- Một hồ sơ nghề nghiệp rõ ràng, cập nhật: bạn làm gì, ở đâu, giỏi phần nào
- Dọn những gì không nên để công khai — cách kiểm và dọn trong một buổi ở bài dấu vết trên mạng của bạn
Không cần viết bài đều đặn hay xây hình ảnh gì. Chỉ cần khi ai đó nhớ tới bạn và đi tìm, họ tìm thấy đúng thứ.
Bốn việc làm hỏng quan hệ
- Chỉ liên lạc khi cần — dễ nhận ra và để lại cảm giác không tốt
- Nhờ quá lớn với người quá sơ: xin giới thiệu thẳng vào một vị trí với người mới gặp một lần
- Không báo lại kết quả sau khi ai đó đã giúp. Đây là lỗi phổ biến nhất và cũng dễ sửa nhất — một tin nhắn báo kết quả là đủ.
- Nói xấu công ty cũ hoặc người cũ trong lúc trò chuyện. Nó lan nhanh hơn bạn nghĩ trong một ngành, và nó dự báo cách bạn sẽ nói về họ sau này.
Khi bạn đang tìm việc
Mạng lưới có ích nhất khi được xây trước lúc cần. Nhưng nếu đang cần ngay, vẫn làm được:
- Liệt kê hai mươi người bạn từng làm việc cùng — nhiều hơn bạn tưởng
- Nhắn cho năm người mỗi tuần, không nhắn hàng loạt cùng một nội dung
- Nói cụ thể bạn đang tìm gì và hỏi "em nên nói chuyện với ai"
- Ghi lại ai đã nói gì và theo dõi — dùng chính hệ thống quản lý việc cá nhân của bạn, xem bài quản lý công việc cá nhân
Đây cũng là một trong bốn khâu của phễu tìm việc — nếu bạn nộp mãi mà không ai gọi, đổi kênh thường hiệu quả hơn sửa hồ sơ lần thứ mười; xem bài nộp mãi không được việc.
Với người vừa quay lại đi làm hoặc vừa chuyển ngành
Đây là hai nhóm mà mạng lưới có giá trị lớn nhất, vì hồ sơ của họ khó vượt qua vòng lọc tự động. Một người bảo chứng làm khoảng trống hoặc việc trái ngành gần như không còn là vấn đề.
Xem thêm bài quay lại đi làm sau thời gian nghỉ dài và CV khi chuyển ngành.
Với người tuyển dụng
Mạng lưới của chính nhân viên là nguồn ứng viên có tỷ lệ trúng cao nhất, đặc biệt với công ty ít tên tuổi. Hãy có thưởng giới thiệu rõ ràng và nhắc lại đều đặn — xem bài công ty nhỏ tuyển người.
Hỏi đáp
Tôi hướng nội, việc này có hợp không?
Hợp, và thường hợp hơn. Mạng lưới bền được xây bằng vài chục quan hệ thật chứ không phải vài trăm quan hệ hời hợt — và giữ liên lạc một-một là thế mạnh của người hướng nội.
Nhờ người quen xin việc có bị coi là đi cửa sau không?
Được giới thiệu chỉ giúp hồ sơ của bạn được đọc. Phần còn lại vẫn là phỏng vấn và năng lực. Đây là cách tuyển dụng bình thường ở mọi nơi, không phải đặc quyền.
Người ta giúp rồi mà tôi không nhận việc thì có ngại không?
Không, miễn là bạn báo lại và nói lý do ngắn gọn. Điều làm mất quan hệ là im lặng, không phải việc bạn từ chối.
Có nên đi các sự kiện ngành không?
Có ích nếu bạn đi với mục tiêu nhỏ: nói chuyện thật với hai người và nhắn lại cho họ sau đó. Đi để phát danh thiếp cho hai mươi người thì gần như không mang lại gì.
