Bạn vẫn đi làm đều, vẫn xong việc, nhưng mỗi sáng thức dậy thấy nặng nề. Cuối tuần nghỉ hai ngày mà thứ Hai vẫn cạn như chưa nghỉ. Việc trước kia làm trong một tiếng giờ mất cả buổi.
Có một phân biệt đáng làm ở đây, vì nó quyết định bạn sửa đúng chỗ: mệt là thiếu nghỉ ngơi, kiệt sức là thiếu một thứ khác — và nghỉ thêm không giải quyết được thứ đó.
Phân biệt bằng ba dấu hiệu
- Mệt thường: nghỉ vài ngày thì hồi. Bạn vẫn thấy công việc có ý nghĩa, chỉ là đang quá tải tạm thời.
- Kiệt sức: nghỉ xong quay lại vẫn thấy cạn. Kèm theo hai thứ đặc trưng — xa cách (thấy dửng dưng với việc và với người, hay cáu, muốn tránh) và mất cảm giác làm được (thấy mình kém đi dù kết quả bên ngoài chưa đổi).
- Dấu hiệu cơ thể đi kèm: khó ngủ dù rất mệt, đau đầu, đau dạ dày, hay ốm vặt, khó tập trung.
Một phép kiểm nhanh: sau một kỳ nghỉ trọn vẹn, bạn có thấy khá lên rõ rệt không? Nếu có thì đó là quá tải. Nếu không, vấn đề nằm ở cấu trúc công việc chứ không ở lượng nghỉ.
Nếu các dấu hiệu kéo dài, ảnh hưởng tới giấc ngủ hoặc tới đời sống ngoài công việc, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia sức khoẻ tinh thần. Bài này nói về phần thuộc về công việc, không thay thế cho việc đó.
Sáu nguyên nhân ở nơi làm việc
Kiệt sức thường bị hiểu là chuyện của cá nhân — "do mình yếu". Thực tế nó gần như luôn có nguyên nhân trong cách công việc được tổ chức:
- Khối lượng vượt quá khả năng kéo dài, không phải một đợt cao điểm rồi thôi
- Không kiểm soát được cách làm: bị giao cả việc lẫn cách làm, không có quyền quyết gì
- Nỗ lực không được ghi nhận — làm tốt hay làm vừa cũng như nhau
- Yêu cầu mâu thuẫn: hai người quản lý đòi hai hướng, hoặc chỉ tiêu không thể đạt cùng lúc
- Không rõ vai trò: không biết việc của mình dừng ở đâu, nên gánh hết
- Ranh giới bị xoá: tin nhắn công việc mọi giờ, cuối tuần vẫn phải trực
Đọc lại danh sách và đánh dấu những mục đúng với bạn. Cái bạn đánh dấu chính là chỗ cần thay đổi — chứ không phải "cố nghỉ ngơi nhiều hơn".
Việc làm được trong tuần này
1. Đo trước khi kết luận
Ghi lại trong năm ngày: mỗi ngày làm bao nhiêu giờ thật, thời gian dành cho việc gì, và lúc nào trong ngày bạn cạn nhất. Năm ngày ghi chép cho bạn dữ liệu để nói chuyện, thay vì chỉ có cảm giác.
2. Cắt một thứ, ngay
Chọn một việc trong tuần tới để bỏ, hoãn hoặc giao lại. Một thôi. Cảm giác kiểm soát quay lại nhanh hơn bạn nghĩ khi có một thứ thật sự được gỡ khỏi danh sách.
3. Dựng lại một ranh giới
- Một khung giờ không đọc tin nhắn công việc — bắt đầu bằng hai tiếng buổi tối, không cần triệt để ngay
- Không mở máy vào một ngày cuối tuần
- Nghỉ trưa rời khỏi bàn, dù chỉ mười lăm phút
Ranh giới nhỏ giữ được có giá trị hơn ranh giới lớn bỏ sau ba ngày.
4. Ngủ trước khi làm mọi thứ khác
Thiếu ngủ khuếch đại mọi triệu chứng khác và làm bạn ra quyết định tệ hơn — kể cả quyết định về việc có nên nghỉ việc hay không. Đừng quyết chuyện lớn trong giai đoạn thiếu ngủ kéo dài.
Nói chuyện với cấp trên: cách nói được việc
Nhiều người tránh cuộc trò chuyện này vì sợ bị đánh giá là không chịu được áp lực. Cách nói quyết định phần lớn kết quả.
Đừng nói: "Em quá tải, em không chịu nổi nữa."
Hãy nói: mang theo dữ liệu và một đề nghị cụ thể.
"Tháng này em đang giữ bốn đầu việc, trong đó hai việc mới nhận từ tháng trước. Em ghi lại thì trung bình mười một tiếng mỗi ngày. Em muốn giữ chất lượng ở hai việc chính, nên đề nghị chuyển việc C sang bạn khác hoặc lùi hạn việc D sang tháng sau. Anh thấy phương án nào hợp lý hơn?"
Ba phần: dữ liệu — điều bạn ưu tiên — hai phương án để chọn. Đưa ra lựa chọn thay vì đưa ra vấn đề là điểm khác biệt giữa một cuộc trò chuyện có kết quả và một cuộc than phiền. Cách trình bày này áp dụng chung, xem bài nói trong công việc.
Nếu bạn là người quản lý
Kiệt sức trong nhóm hiếm khi được nói ra trước khi thành đơn xin nghỉ. Ba việc phát hiện sớm:
- Buổi nói chuyện riêng đều đặn, và hỏi thẳng "có việc gì em đang làm mà em thấy không đáng làm?" — xem bài lần đầu làm quản lý
- Theo dõi giờ làm thật, không chỉ theo dõi kết quả; người sắp kiệt sức thường vẫn giữ kết quả cho tới lúc gãy
- Chú ý người không bao giờ từ chối — đó thường là người gánh nhiều nhất và cũng là người rời đi bất ngờ nhất
Chi phí của việc mất một người ở bài nhân viên tốt nghỉ liên tục — gần như luôn lớn hơn chi phí của việc điều chỉnh khối lượng sớm.
Khi nào nên đổi chỗ
Không phải mọi trường hợp đều sửa được tại chỗ. Bốn dấu hiệu cho thấy nên chuẩn bị đi:
- Bạn đã nói rõ, có dữ liệu, và ba tháng sau không có gì thay đổi
- Nguyên nhân nằm ở người quản lý trực tiếp và không có đường chuyển bộ phận
- Việc quá tải là chính sách, không phải giai đoạn — cả phòng đều vậy và ai cũng coi là bình thường
- Sức khoẻ đã bị ảnh hưởng rõ
Quan trọng: đừng nghỉ đột ngột khi chưa có phương án, trừ khi sức khoẻ đòi hỏi. Trong trạng thái cạn sức, bạn dễ nhận một công việc mới tệ hơn chỉ vì nó khác chỗ cũ.
Trình tự chuẩn bị: tra mặt bằng của mình tại công cụ tra lương, xem nhu cầu ngành tại bản đồ nhân lực, cập nhật hồ sơ, rồi mới nộp. Cách chẩn đoán quá trình tìm việc ở bài nộp mãi không được việc.
Chọn nơi mới cho đỡ lặp lại
Nếu bạn rời đi vì kiệt sức, hãy hỏi những câu cụ thể trong buổi phỏng vấn:
- "Một tuần bình thường của vị trí này trông thế nào?"
- "Người tiền nhiệm chuyển đi đâu, và vì sao?"
- "Ngoài giờ làm việc có phải trực hoặc phản hồi tin nhắn không?"
- "Đội hiện có mấy người, và có ai gắn bó trên hai năm không?"
Cách đọc dấu hiệu ngay trong buổi gặp ở bài tìm hiểu công ty trước khi phỏng vấn.
Ba tháng đầu ở chỗ mới
Đây là lúc dễ lặp lại nhất, vì bạn muốn chứng minh và nhận hết mọi việc. Hãy đặt ranh giới từ tuần đầu — đổi một thói quen đã hình thành khó hơn nhiều so với đặt nó từ đầu. Cách đi qua giai đoạn này ở bài chín mươi ngày đầu ở công việc mới.
Hỏi đáp
Nghỉ phép dài có giải quyết được không?
Giúp phục hồi, nhưng nếu nguyên nhân trong cách tổ chức công việc còn nguyên thì thường quay lại sau vài tuần. Hãy dùng kỳ nghỉ để hồi sức và để quyết định thay đổi gì khi quay lại.
Tôi có nên nói thật lý do khi xin nghỉ việc không?
Nói ở mức trung tính và hướng tới là đủ. Trong buổi phỏng vấn thôi việc, phản hồi cụ thể về khối lượng và quy trình có ích hơn nhiều so với nhận xét về con người.
Làm sao biết mình đang quá tải hay chỉ là công việc vốn vậy?
Hỏi người làm cùng vị trí ở nơi khác về khối lượng của họ. Nếu mức của bạn lệch hẳn, đó là vấn đề của chỗ làm chứ không phải của nghề.
Tôi tự làm chủ, không có ai để nói chuyện thì sao?
Nguyên nhân thường nằm ở mục 1 và mục 6: khối lượng và ranh giới. Cắt bớt một dòng công việc, đặt giờ đóng máy cố định, và giao lại phần lặp lại — kể cả khi thuê ngoài tốn thêm một khoản.