Nỗi lo lớn nhất khi phỏng vấn ở công ty có vốn nước ngoài gần như luôn là: tiếng Anh của mình có đủ không?
Đó là một phần thật, nhưng thường không phải phần quyết định. Ba thứ khác biệt lớn hơn nằm ở cách trả lời, và chúng chuẩn bị được trong vài buổi — trong khi tiếng Anh thì không.
Phần tiếng Anh — mức thật sự cần
Với phần lớn vị trí không phải chuyên môn ngôn ngữ, mức cần là nói được ý của mình rõ ràng và hiểu được câu hỏi — không phải nói trôi chảy như người bản ngữ.
- Nói chậm và rõ tốt hơn nói nhanh và vấp. Người phỏng vấn ở công ty đa quốc gia quen làm việc với nhiều giọng khác nhau.
- Không hiểu thì hỏi lại: "Could you repeat that, please?" — đây là câu hoàn toàn bình thường, và hỏi lại tốt hơn nhiều so với trả lời sai trọng tâm.
- Dùng câu ngắn. Câu dài là chỗ người ta vấp và mất mạch.
- Chuẩn bị từ vựng của chính nghề bạn — hai mươi tới ba mươi từ là đủ, và đó là phần cho hiệu quả nhanh nhất
Mức nào là đủ dùng cho từng nghề, và vì sao chứng chỉ không bằng dùng được, ở bài tiếng Anh cho người đi làm.
Cách luyện trong hai tuần
- Viết ra câu trả lời cho sáu câu hỏi quen thuộc bằng tiếng Anh, mỗi câu ba tới bốn dòng
- Nói thành tiếng và ghi âm lại — nghe lại khó chịu nhưng hiệu quả hơn mọi cách khác
- Thuộc phần giới thiệu bản thân, ba mươi giây
- Chuẩn bị ba tình huống để kể, mỗi cái khoảng một phút
Sáu câu hỏi gần như buổi nào cũng có ở bài bài riêng.
Khác biệt 1 — Họ hỏi tình huống nhiều hơn hỏi kiến thức
Thay vì "bạn biết gì về X", câu hỏi thường là "kể một lần bạn phải xử lý Y".
Cấu trúc trả lời dùng được cho hầu hết câu:
- Bối cảnh, một câu: việc gì, mấy người, hạn nào
- Vấn đề, một câu
- Việc bạn làm — phần dài nhất
- Kết quả đo được, và điều bạn rút ra
Nếu chỉ chuẩn bị được một thứ trước buổi phỏng vấn, hãy chuẩn bị ba tình huống theo cấu trúc này: một lần xử lý việc khó, một lần làm việc với người khó phối hợp, một lần bạn làm sai và sửa.
Khác biệt 2 — Phải nói rõ phần của mình
Đây là chỗ nhiều ứng viên Việt Nam bị đánh giá thấp hơn thực lực, vì thói quen nói "chúng em đã làm" cho lịch sự.
Người phỏng vấn cần biết bạn làm gì trong đó. Nói "tôi phụ trách phần này, tôi quyết định thế này" không phải khoe khoang — đó là thông tin họ đang cần để đánh giá.
Cách nói cân bằng: nêu phần của mình rõ ràng, đồng thời ghi nhận phần của người khác — "Nhóm em bốn người, em phụ trách phần số liệu và làm việc với bên kho; bạn khác lo phần trình bày."
Khác biệt 3 — Họ hỏi cả cách bạn nghĩ, không chỉ kết quả
Câu hỏi thường có dạng "vì sao bạn chọn cách đó" hoặc "nếu làm lại bạn sẽ làm khác thế nào".
- Nói ra lập luận, kể cả khi nó đơn giản: bạn đã cân nhắc gì, vì sao chọn hướng này
- Nêu được điều bạn sẽ làm khác là điểm cộng — nó cho thấy bạn có suy nghĩ lại, không chỉ có kinh nghiệm
- Không biết thì nói không biết, kèm cách bạn sẽ tìm hiểu — đây là câu trả lời được đánh giá cao, không phải bị trừ
Phỏng vấn trực tuyến — phần lớn buổi đầu là như vậy
- Thử thiết bị trước ít nhất một ngày, và có phương án dự phòng nếu mạng hỏng
- Kiểm ánh sáng: nguồn sáng ở phía trước mặt, không ngược sáng từ cửa sổ phía sau
- Chọn nền gọn và nơi yên tĩnh
- Nhìn vào camera khi nói, nhìn màn hình khi nghe
- Có sẵn giấy ghi các ý chính ngoài khung hình — đây là lợi thế của hình thức trực tuyến, hãy dùng
Chuẩn bị đầy đủ ở bài phỏng vấn online và qua điện thoại. Với chênh lệch múi giờ, hãy xác nhận lại giờ theo giờ Việt Nam bằng văn bản trước buổi hẹn.
Ba câu nên hỏi lại
- "Vị trí này báo cáo cho ai, và người đó ở Việt Nam hay ở nước ngoài?" — nó quyết định nhịp làm việc hằng ngày của bạn
- "Công việc dùng tiếng Anh ở mức nào — họp, viết, hay chỉ trao đổi thư từ?" — hỏi thẳng thì bạn biết mình cần chuẩn bị gì thêm
- "Sáu tháng đầu, anh chị coi tôi thành công nếu điều gì xảy ra?"
Câu 2 có thêm một tác dụng: nó cho thấy bạn thực tế về năng lực của mình thay vì nói quá.
Về mức lương
- Tra mặt bằng cho chức danh, ngành và tỉnh tại công cụ tra lương — và nhớ rằng nhóm doanh nghiệp có vốn nước ngoài thường có mặt bằng riêng
- Hỏi rõ cơ cấu: lương cứng, phần thưởng theo kết quả, phụ cấp — cách đọc ở bài lương theo hoa hồng, sản phẩm và chỉ tiêu
- Hỏi mức đóng bảo hiểm trên con số nào
- Nếu trả bằng ngoại tệ hoặc quy đổi, hỏi rõ tỷ giá áp dụng và thời điểm chốt
Cách trả lời câu hỏi về mức mong muốn ở bài mức lương mong muốn của bạn là bao nhiêu.
Quy trình thường dài hơn
Nhiều vòng, có khi phải chờ phê duyệt từ nơi khác, và khoảng cách giữa các vòng có thể vài tuần. Ba việc:
- Hỏi ngay từ đầu quy trình có mấy vòng và dự kiến bao lâu
- Đừng dừng nộp nơi khác trong lúc chờ
- Hỏi lại một lần lịch sự nếu quá thời hạn họ hẹn — cách và thời điểm ở bài sau buổi phỏng vấn
Mỗi vòng tìm gì khác nhau — xem bài phỏng vấn nhiều vòng và phỏng vấn nhóm.
Nếu tiếng Anh chưa đủ
Ba lựa chọn thực tế, không phải chờ tới khi giỏi:
- Nhắm các vị trí ít dùng tiếng Anh trong cùng công ty đó — sản xuất, kho vận, kỹ thuật vận hành thường ít yêu cầu hơn khối văn phòng
- Nói thẳng mức hiện tại và kế hoạch cải thiện: "Em nghe hiểu tốt, nói còn chậm, em đang học thêm ba buổi mỗi tuần." Trung thực về mức của mình được đánh giá cao hơn nói quá rồi lộ ra trong lúc làm.
- Bắt đầu ở doanh nghiệp trong nước cùng ngành, tích luỹ chuyên môn trước rồi chuyển sang sau — hướng đi này ít rủi ro hơn nhiều
Cách chọn học gì và giữ cho không bỏ dở ở bài tự học khi đã đi làm.
Hồ sơ gửi trước
- Chuẩn bị bản tiếng Anh, gọn, ưu tiên kết quả đo được thay vì mô tả nhiệm vụ
- Ghi chức danh bằng cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh nếu chức danh của bạn dễ gây hiểu nhầm
- Quy mô và con số nói được nhiều hơn tính từ — nguyên tắc chung ở bài nhà tuyển dụng đọc CV trong bao lâu
Nếu bạn đang chuyển ngành, cách dịch kinh nghiệm ở bài CV khi chuyển ngành.
Hỏi đáp
Sai ngữ pháp có bị trừ điểm không?
Với vị trí không phải chuyên môn ngôn ngữ thì hầu như không, miễn người nghe hiểu được ý bạn. Điều bị trừ là không trả lời đúng câu hỏi — nên khi không chắc đã hiểu, hãy hỏi lại.
Có nên xin phỏng vấn bằng tiếng Việt không?
Nếu công việc thực tế không dùng tiếng Anh nhiều, bạn có thể hỏi trước xem buổi phỏng vấn dùng ngôn ngữ nào. Đó là câu hỏi hợp lệ và câu trả lời cho bạn biết công việc thật sự cần gì.
Người phỏng vấn nói nhanh quá thì làm gì?
Nói thẳng và lịch sự: "Could you speak a little slower, please?" Đây là đề nghị bình thường và người phỏng vấn có kinh nghiệm sẽ điều chỉnh ngay.
Làm việc ở công ty nước ngoài trong nước có giống đi làm ở nước ngoài không?
Khác hẳn về mọi mặt — chi phí, giấy tờ, rủi ro. Nếu bạn đang cân nhắc phương án đi làm ở nước ngoài, danh sách kiểm ở bài đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.