Người đi làm có ít thời gian hơn sinh viên rất nhiều. Nhưng có một lợi thế mà sinh viên không có: bạn có việc thật để áp dụng ngay.
Vấn đề là phần lớn cách học phổ biến — đăng ký một khoá dài, học tuần tự từ đầu — lại không tận dụng lợi thế đó. Và đó là lý do tuần thứ ba là tuần nhiều người bỏ dở nhất.
Vì sao khoá học bị bỏ dở
- Học phần cơ bản quá lâu trước khi chạm vào thứ mình cần — mười buổi đầu là lý thuyết, trong khi việc bạn cần làm nằm ở buổi hai mươi
- Không có chỗ áp dụng ngay nên học xong quên
- Mục tiêu quá lớn — "học lập trình", "học tiếng Anh" là mục tiêu không có điểm kết thúc
- Không có mốc chứng minh tiến bộ, nên cảm giác giậm chân
- Học sai giờ — để dành cho buổi tối sau ngày làm việc, lúc đầu óc đã cạn
Cả năm nguyên nhân đều xử lý được, và không cái nào liên quan tới ý chí.
Bước 1: Chọn học gì — ba câu lọc
Trước khi bỏ tiền và thời gian, trả lời ba câu:
Câu 1: Kỹ năng này xuất hiện trong bao nhiêu tin tuyển dụng ở vị trí bạn nhắm?
Mở mười tin tuyển dụng đúng vị trí bạn muốn tới, và đếm. Đây là phép kiểm mười phút và nó loại bỏ phần lớn lựa chọn sai.
Cách kiểm đầy đủ nằm ở bài chứng chỉ nào thật sự làm tăng lương.
Câu 2: Bạn có chỗ dùng nó trong ba tháng tới không?
Nếu không có, khả năng cao bạn sẽ quên trước khi cần tới. Ưu tiên thứ dùng được ngay trong công việc hiện tại.
Câu 3: Nó thuộc nhóm nào?
- Nhóm mở rộng phạm vi việc bạn làm được — cho hiệu quả nhanh nhất, vì nó đưa bạn lên bậc kế tiếp
- Nhóm làm bạn nhanh hơn ở việc đang làm — tiết kiệm thời gian nhưng ít thay đổi giá trị trên thị trường
- Nhóm mở cửa sang nghề khác — dài hạn, cần kiên nhẫn
Với phần lớn người đi làm, nhóm đầu cho kết quả rõ nhất — vì nó liên quan trực tiếp tới việc chuyển bậc, thứ quyết định thu nhập nhiều hơn số năm. Xem bài bậc kinh nghiệm nào cho bước nhảy lương lớn nhất.
Bước 2: Đặt mục tiêu có điểm kết thúc
Thay vì "học Excel", đặt: "dựng được báo cáo bán hàng hằng tháng từ dữ liệu thô bằng bảng tổng hợp, trong sáu tuần."
Mục tiêu tốt có ba đặc điểm:
- Là một sản phẩm cụ thể, không phải một trạng thái
- Có hạn
- Kiểm chứng được — bạn biết rõ mình đã đạt hay chưa
Bước 3: Học ngược — bắt đầu từ việc thật
Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa cách học của người đi làm và của sinh viên.
Cách thông thường: học từ cơ bản, tuần tự, rồi cuối cùng làm bài tập.
Cách hiệu quả hơn với người đi làm:
- Chọn một việc thật trong công việc của bạn
- Bắt tay làm ngay, dù chưa biết
- Gặp chỗ bí thì mới đi tìm phần kiến thức cho đúng chỗ đó
- Làm xong, quay lại xem có cách nào tốt hơn không
Cách này ghi nhớ tốt hơn nhiều vì kiến thức gắn với một vấn đề cụ thể bạn đã vật lộn với nó. Và nó tự nhiên bỏ qua những phần bạn không cần.
Đổi lại: bạn sẽ có lỗ hổng ở phần nền. Hãy chấp nhận điều đó ở giai đoạn đầu và lấp dần về sau, thay vì lấp hết trước khi bắt đầu.
Bước 4: Sắp thời gian cho đúng
- Đều đặn hơn là dài — hai mươi phút mỗi ngày hơn hẳn ba tiếng vào chủ nhật
- Học vào lúc đầu óc còn tốt — với nhiều người là buổi sáng sớm, không phải tối muộn
- Gắn vào một thói quen sẵn có — sau khi pha cà phê sáng, trước khi mở việc đầu tiên
- Đặt lịch như một cuộc hẹn, đừng để "khi nào rảnh"
Điểm thứ hai là điểm nhiều người làm sai nhất. Học vào lúc đã kiệt sức sau ngày làm việc rồi kết luận mình không có năng khiếu — trong khi vấn đề chỉ là chọn sai giờ.
Bước 5: Có mốc chứng minh tiến bộ
Cứ hai tuần, tạo ra một thứ nhìn thấy được: một file, một bản báo cáo, một quy trình được viết lại, một đoạn đã dịch xong.
Hai lợi ích:
- Bạn thấy mình tiến, nên không bỏ
- Bạn có tư liệu để đưa vào CV và để nói trong buổi đánh giá
Ghi lại ngay khi vừa làm xong, đừng đợi tới lúc cần — người ghi ngay luôn viết CV tốt hơn người nhớ lại sau hai năm.
Về việc học miễn phí hay trả tiền
Phần lớn kỹ năng phổ thông đều học miễn phí được. Trả tiền hợp lý khi bạn cần một trong ba thứ:
- Kỷ luật và lịch cố định — bạn biết mình sẽ bỏ nếu tự học
- Người sửa bài cho bạn — đặc biệt quan trọng với kỹ năng cần phản hồi như viết và nói
- Chứng chỉ có yêu cầu bắt buộc ở vị trí bạn nhắm
Nếu không thuộc ba nhóm này, hãy thử tự học vài tuần trước khi bỏ tiền. Nhiều người trả tiền để mua động lực, và động lực không mua được bằng cách đó.
Bốn kỹ năng có tác động rộng nhất
Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, đây là nhóm dùng được ở gần như mọi nghề:
- Bảng tính ở mức tra cứu và tổng hợp — xem bài kỹ năng bảng tính
- Viết rõ ràng trong công việc — xem bài viết trong công việc
- Tiếng Anh ở mức đọc tài liệu và viết email — xem bài tiếng Anh cho người đi làm
- Phần mềm chuyên ngành mà doanh nghiệp trong ngành bạn đang dùng
Ba cái đầu có điểm chung: học miễn phí được, dùng được ngay, và kiểm chứng được bằng sản phẩm thật thay vì bằng giấy.
Nếu bạn đang học để đổi nghề
Ba điều chỉnh:
- Ưu tiên tạo ra sản phẩm hơn là tích luỹ chứng chỉ — hồ sơ có sản phẩm thật thuyết phục hơn nhiều
- Học phần giao nhau giữa nghề cũ và nghề mới trước, vì đó là chỗ bạn tiến nhanh nhất
- Đừng nghỉ việc để học toàn thời gian nếu chưa có đệm tài chính — xem bài đổi nghề khi đã đi làm vài năm
Hỏi đáp
Ngày đi làm mệt, tối không học nổi thì sao?
Đổi sang buổi sáng sớm hai mươi phút, hoặc tận dụng giờ nghỉ trưa. Với phần lớn người, chất lượng hai mươi phút buổi sáng hơn hẳn một tiếng buổi tối muộn.
Học xong mà công ty không dùng tới thì phí không?
Không, vì kỹ năng thuộc về bạn chứ không thuộc về công ty. Nhưng nếu tình trạng đó kéo dài, đó là tín hiệu về chỗ làm hiện tại chứ không phải về việc học.
Nên học một thứ hay nhiều thứ cùng lúc?
Một thứ tới nơi tới chốn, rồi mới sang thứ khác. Học ba thứ cùng lúc thường dẫn tới ba thứ dở dang.
Bao lâu thì thấy kết quả?
Với kỹ năng dùng được ngay trong công việc, bạn thấy khác biệt trong vài tuần. Với kỹ năng mở cửa sang nghề mới, hãy tính bằng nhiều tháng và đặt mốc trung gian để không nản.
