Lương ở nơi mới cao hơn ở quê — đó là lý do phần lớn người ta đi. Nhưng con số đáng so không phải mức lương, mà là phần còn lại sau khi trừ chi phí. Và với người đi làm xa, có ba khoản mà người ở nhà không phải trả.
Bài này về hai chuyện: tính cho đúng, và trụ được lâu — vì rất nhiều người quay về không phải vì tính sai tiền, mà vì kiệt sức.
Phần một — Phép tính
Ba khoản mà người ở nhà không phải trả
- Chỗ ở: tiền phòng, điện nước, internet, tiền cọc ban đầu
- Ăn uống bên ngoài — khoản này thường lớn hơn dự tính nhiều, vì ở trọ ít khi nấu được đủ bữa
- Đi lại về quê: vé xe, quà, và những dịp không bỏ được — cưới hỏi, giỗ, Tết
Cộng thêm một khoản một lần lúc đầu: chuyển đồ, sắm đồ dùng cho phòng, tiền cọc. Khoản này nên tính riêng và chia đều cho số tháng bạn dự định ở, thay vì bỏ ra ngoài phép tính.
Phép so đúng
(Lương ở nơi mới − chi phí sinh hoạt ở nơi mới − chi phí về quê phân bổ theo tháng)
so với
(Lương ở quê − chi phí sinh hoạt ở quê)
Con số cuối cùng — phần còn lại mỗi tháng — mới là thứ đáng so. Cách tính chi tiết và các chi phí một lần khi chuyển ở bài chuyển vùng vì công việc.
Tra mặt bằng lương cho chức danh của bạn ở cả hai nơi tại công cụ tra lương, và xem nhu cầu theo tỉnh tại bản đồ nhân lực. Có những nghề mà chênh lệch giữa tỉnh và thành phố nhỏ hơn nhiều so với cảm tính — và cũng có trường hợp ngược lại.
Ba khoản hay bị bỏ sót
- Tháng đầu tiên gần như không tích luỹ được vì các khoản một lần dồn vào
- Tiền gửi về nhà, nếu bạn có trách nhiệm này — hãy đưa vào phép tính từ đầu chứ đừng coi là phần dư
- Chi phí khi ốm đau — ở xa thì mọi thứ tốn hơn và không có người chăm
Phần hai — Chọn chỗ ở
Đây là quyết định ảnh hưởng tới cả tiền lẫn sức khoẻ, và nó nên được quyết theo bốn tiêu chí chứ không chỉ theo giá:
- Quãng đường và thời gian tới nơi làm. Rẻ hơn một chút mà xa thêm nửa tiếng mỗi chiều là đổi bốn năm tiếng mỗi tuần lấy một khoản nhỏ. Với người đi ca, đây là đánh đổi tệ.
- An toàn: lối thoát thứ hai, hệ thống điện, khoá cửa — xem bài an toàn cho nhà ống. Đây là phần đáng kiểm nhất ở nhà trọ nhiều phòng.
- Có nấu ăn được không — khoản ăn ngoài là khoản lớn thứ hai, và nấu được thì tiết kiệm rõ
- Yên tĩnh đủ để ngủ, nhất là với người làm ca đêm
Danh sách kiểm khi đi xem phòng và những kiểu mất tiền oan trước khi ký ở bài đi thuê nhà: kiểm gì lúc xem phòng; các điều khoản quyết định việc bạn có mất cọc hay không ở bài hợp đồng thuê nhà.
Ba việc về giấy tờ, làm trong tuần đầu
- Hợp đồng thuê bằng văn bản, dù chỉ là phòng trọ — ghi rõ giá, các khoản điện nước tính thế nào, tiền cọc và điều kiện hoàn
- Đăng ký tạm trú theo quy định
- Chuyển nơi khám chữa bệnh ban đầu trên thẻ bảo hiểm y tế về gần chỗ ở — việc mất mười lăm phút và rất có ích khi ốm; xem bài bảo hiểm xã hội đổi lại được gì
Phần ba — Bốn thứ quyết định bạn trụ được bao lâu
Phần lớn người quay về không phải vì tính sai tiền. Bốn thứ dưới đây mới là nguyên nhân thật:
1. Giấc ngủ
Phòng ồn, ca đảo liên tục, đi lại xa. Thiếu ngủ kéo dài bào mòn nhanh hơn mọi thứ khác và làm bạn ra quyết định tệ. Nếu phải làm ca, hãy cố định lịch thay vì đảo liên tục, và ưu tiên phòng yên tĩnh hơn phòng rẻ.
2. Ăn uống
Ăn ngoài liên tục vừa tốn vừa hại. Nấu được vài bữa mỗi tuần giải quyết cả hai — đây là lý do tiêu chí "có nấu ăn được không" đứng thứ ba trong danh sách chọn phòng.
3. Quan hệ ở nơi mới
Đây là thứ ít ai chuẩn bị và lại quyết định nhiều nhất. Người có vài mối quan hệ ở nơi mới trụ lâu hơn hẳn người chỉ đi làm rồi về phòng.
- Bắt đầu từ đồng nghiệp — ăn trưa cùng, đi về cùng đường
- Tìm người cùng quê ở khu vực đó
- Một hoạt động cố định mỗi tuần ngoài công việc, dù nhỏ
Nó cũng có ích cho công việc về sau — xem bài quan hệ nghề nghiệp.
4. Giữ liên kết với nhà
- Một lịch gọi cố định có tác dụng hơn nhiều cuộc gọi ngẫu hứng — cả hai bên đều chờ được
- Nói trước về lịch về quê để cả nhà cùng biết, thay vì hứa chung chung
- Với người có con nhỏ ở quê: một khung giờ cố định mỗi ngày, dù ngắn, quan trọng hơn một cuộc gọi dài mỗi tuần
Phần bốn — Đi làm xa phải là một kế hoạch có mốc
Đây là phần quan trọng nhất và cũng bị bỏ qua nhiều nhất. Đi làm xa không nên là một trạng thái trôi, mà nên có mục tiêu và thời hạn:
- Mục tiêu tài chính rõ: tích luỹ bao nhiêu, trong bao lâu, để làm gì
- Mục tiêu nghề nghiệp: học được nghề gì, lên được bậc nào — vì nếu chỉ để lấy phần chênh lương thì phần chênh đó sẽ đứng yên
- Một mốc xem lại: mỗi năm một lần, tự hỏi phần còn lại thật sự là bao nhiêu và mình đã tiến được tới đâu
Không có mốc thì năm năm sau bạn vẫn ở đúng vị trí đó với cùng mức lương — và đó là kết cục phổ biến nhất. Hướng đi lên trong chính nghề của mình ở bài vì sao lương một nghề đứng yên nhiều năm.
Với người làm ở khu công nghiệp
- Hỏi kỹ trước khi nhận: hợp đồng loại gì, đóng bảo hiểm trên mức nào, ca kíp ra sao, ăn ở công ty lo hay trừ lương — bảy câu ở bài xin việc ở khu công nghiệp
- Đừng tính thu nhập cả năm theo tháng cao điểm — sau mùa cao điểm thường có đợt giảm giờ làm; nhịp mùa ở bài nhu cầu tuyển dụng theo mùa
- Nếu ở ký túc xá của công ty, hỏi rõ điều gì xảy ra với chỗ ở khi bạn nghỉ việc
Khi nào nên tính đường về
- Phần còn lại mỗi tháng không hơn ở quê bao nhiêu sau khi tính đủ
- Sức khoẻ đã bị ảnh hưởng rõ — xem bài kiệt sức vì công việc
- Nghề của bạn đã có nhu cầu ở gần nhà — kiểm tại bản đồ nhân lực, vì bức tranh này thay đổi theo năm
- Việc gia đình cần bạn có mặt
Nếu quyết về, hãy chuẩn bị trước ba tháng thay vì nghỉ rồi mới tìm: cập nhật hồ sơ, nối lại quan hệ ở quê, và tra mặt bằng cho nghề mình ở khu vực đó. Cách chẩn đoán quá trình tìm việc ở bài nộp mãi không được việc.
Và đừng coi mấy năm đi xa là bỏ đi — kinh nghiệm, tay nghề và tính kỷ luật mang về được. Cách dịch nó sang ngôn ngữ của vị trí mới ở bài CV khi chuyển ngành.
Danh sách làm trong tuần đầu ở nơi mới
- Ký hợp đồng thuê bằng văn bản, chụp lưu
- Đăng ký tạm trú
- Chuyển nơi khám chữa bệnh ban đầu trên thẻ bảo hiểm y tế
- Ghi lại số điện thoại khẩn cấp và địa chỉ cơ sở y tế gần nhất
- Đặt lịch gọi về nhà cố định
- Mở một bảng theo dõi thu chi trong ba tháng đầu — để có con số thật thay vì cảm giác
Việc số 6 mất năm phút mỗi tuần và nó là thứ cho bạn biết phép tính ban đầu có đúng không.
Hỏi đáp
Nên gửi bao nhiêu về nhà mỗi tháng?
Đưa khoản này vào kế hoạch từ đầu như một khoản cố định, và giữ lại một phần cho quỹ dự phòng của chính bạn. Người không có dự phòng riêng là người dễ mắc kẹt nhất khi có biến cố.
Ở ghép cho rẻ có nên không?
Tiết kiệm rõ và đỡ cô đơn, nhưng hãy thống nhất trước về giờ giấc, chia tiền điện nước và khách tới chơi. Phần lớn mâu thuẫn ở trọ đến từ ba chuyện đó.
Công ty hứa hỗ trợ nhà ở thì cần hỏi gì?
Hỏi rõ hỗ trợ bằng tiền hay bằng chỗ ở, mức bao nhiêu, có bị trừ vào lương không, và điều gì xảy ra khi bạn nghỉ việc. Ghi vào hợp đồng hoặc thư mời — xem bài hợp đồng lao động.
Đi làm xa mấy năm rồi về, có bị coi là gián đoạn không?
Không, nếu bạn làm việc liên tục và giữ được giấy tờ chứng minh. Hãy xin xác nhận kinh nghiệm khi rời mỗi nơi — nó nằm trong bộ hồ sơ nên chuẩn bị sẵn, xem bài bộ hồ sơ xin việc bản giấy.