Với một số nghề, câu "tôi làm được việc này" trong CV không thuyết phục bằng việc cho người ta xem thứ bạn đã làm ra.
Đây là lợi thế lớn nếu bạn thuộc nhóm nghề đó — nhưng phần lớn hồ sơ năng lực được làm sai ở cùng một chỗ, và bài này nói về chỗ đó.
Nghề nào nên có
- Thiết kế, đồ hoạ, nội thất, kiến trúc
- Nhiếp ảnh, quay dựng
- Viết nội dung, biên tập, dịch thuật
- Thợ thủ công: mộc, cơ khí, may, làm bánh, làm tóc, trang điểm
- Xây dựng và hoàn thiện: công trình đã làm, hạng mục đã thi công
- Lập trình và kỹ thuật: sản phẩm đã tham gia
Điểm chung: kết quả công việc của bạn nhìn thấy được. Với các nghề mà kết quả là quy trình chạy trơn hay con số cải thiện, hãy dùng cách khác — nêu kết quả đo được trong CV, xem bài nhà tuyển dụng đọc CV trong bao lâu.
Sai lầm lớn nhất: đưa hết mọi thứ
Đây là lỗi phổ biến nhất và cũng dễ sửa nhất.
Người xem hồ sơ của bạn đánh giá theo mức trung bình những gì họ thấy, không theo tác phẩm tốt nhất. Nghĩa là mỗi tác phẩm yếu kéo cả bộ xuống.
Quy tắc: sáu tới mười tác phẩm, chọn kỹ. Nếu phân vân một cái có nên đưa vào không, câu trả lời là không.
Chọn theo nơi bạn gửi, không theo cái bạn thích
Đây là điểm phân biệt hồ sơ chuyên nghiệp với hồ sơ nghiệp dư.
- Xem nơi đó làm loại việc gì, rồi chọn những tác phẩm gần với loại đó nhất
- Đặt tác phẩm liên quan nhất lên đầu — người xem thường chỉ lướt ba bốn cái đầu tiên
- Có thể có hai ba bộ khác nhau cho các nhóm khách hoặc nhóm vị trí khác nhau
Cùng nguyên tắc với việc sửa hồ sơ cho từng vị trí thay vì gửi một bản cho mọi nơi.
Phần quyết định: chú thích
Đây là chỗ tạo khác biệt lớn nhất và bị bỏ qua nhiều nhất. Một tập ảnh không có chú thích chỉ cho thấy kết quả; chú thích cho thấy cách bạn nghĩ — và đó mới là thứ người tuyển muốn biết.
Mỗi tác phẩm, ba tới bốn dòng:
- Bối cảnh: làm cho ai, yêu cầu là gì, thời gian bao lâu
- Phần của bạn — nếu là việc nhóm, nói rõ bạn làm phần nào. Đây là dòng bắt buộc.
- Một quyết định bạn đưa ra và vì sao — dòng có giá trị nhất trong bốn dòng
- Kết quả, nếu đo được
Bộ nhận diện cho một quán cà phê nhỏ ở quận 3, làm trong hai tuần. Em phụ trách toàn bộ phần hình ảnh, phần chữ do bạn khác làm. Chủ quán muốn màu nổi bật nhưng mặt bằng rất hẹp và tối, nên em chọn tông sáng và tối giản chi tiết để không gian đỡ chật. Quán dùng bộ này từ đó tới nay.
Bốn dòng đó nói nhiều hơn hai mươi tấm ảnh không chú thích.
Với nghề thủ công và xây dựng
Nhóm này thường có sẵn "tác phẩm" nhưng không nghĩ tới việc lưu lại. Bốn việc nên làm từ hôm nay:
- Chụp mỗi công trình hoặc sản phẩm khi hoàn thành — vài phút, và bạn không quay lại được sau khi đã bàn giao
- Chụp cả quá trình: trước, trong, sau. Bộ ba ảnh này thuyết phục hơn hẳn một ảnh kết quả
- Ghi lại thông số: diện tích, vật liệu, thời gian thi công, phạm vi công việc của bạn
- Xin phép chủ nhà hoặc khách hàng trước khi dùng ảnh — và hỏi luôn xem có ngại lộ địa chỉ không
Với người làm dịch vụ sửa chữa, bộ ảnh này còn là công cụ nhận việc — xem bài nghề xây dựng.
Bản quyền và bảo mật — ba ranh giới
- Sản phẩm làm cho công ty thường thuộc về công ty. Hỏi trước khi đưa vào hồ sơ cá nhân, và nói rõ vai trò của bạn thay vì để người xem hiểu là bạn làm toàn bộ.
- Không đưa thông tin khách hàng, số liệu nội bộ, hay tài liệu chưa công bố. Nếu cần minh hoạ, hãy làm mờ hoặc thay bằng dữ liệu giả.
- Không nhận công của người khác. Ngành nào cũng nhỏ hơn ta tưởng, và bị phát hiện một lần thì mất toàn bộ.
Nếu công việc của bạn thuộc diện bảo mật, cách xử lý là mô tả loại việc và kết quả bằng lời, không đưa hình — người có nghề vẫn đọc ra được năng lực từ cách bạn mô tả.
Nếu chưa có gì để đưa vào
Đây là tình huống của người mới ra trường và người chuyển ngành. Bốn cách tạo tác phẩm thật:
- Làm lại một thứ có sẵn theo cách của bạn, và nói rõ đây là bài tự làm — nêu vấn đề bạn thấy ở bản gốc và cách bạn xử lý
- Làm cho một cơ sở nhỏ hoặc một hoạt động cộng đồng — có khách hàng thật, có ràng buộc thật
- Nhận một việc nhỏ có trả công, dù ít — xem bài làm thêm ngoài giờ
- Dùng bài tập, đồ án ở trường — hợp lệ, miễn ghi rõ đó là bài tập
Ba tới bốn tác phẩm tự làm nhưng có chú thích tốt đủ để bắt đầu. Cách trình bày khi chưa có kinh nghiệm ở bài CV khi chưa có kinh nghiệm.
Định dạng và cách gửi
- Một tệp gọn hoặc một đường dẫn duy nhất — đừng bắt người xem tải nhiều thứ hoặc xin quyền truy cập
- Dung lượng vừa phải, mở được trên điện thoại
- Đặt tên tệp rõ ràng: họ tên và loại hồ sơ
- Trong CV, để một dòng dẫn tới hồ sơ năng lực — đừng gộp hết vào CV làm nó dài ra
- Kiểm đường dẫn mở được từ máy khác trước khi gửi; đây là lỗi nhỏ nhưng gặp thường xuyên
Bốn câu trong thư gửi kèm ở bài thư ứng tuyển và tin nhắn gửi nhà tuyển dụng.
Trong buổi phỏng vấn
Hồ sơ năng lực làm buổi phỏng vấn dễ hơn nhiều, vì bạn có sẵn thứ để nói cụ thể. Ba cách dùng:
- Chuẩn bị kể sâu về hai tác phẩm: bối cảnh, khó khăn, quyết định, kết quả — cấu trúc kể tình huống ở bài phỏng vấn công việc đầu tiên
- Chuẩn bị một tác phẩm bạn không hài lòng và nói điều bạn sẽ làm khác — câu trả lời này gây ấn tượng hơn nhiều so với chỉ khoe cái tốt
- Đừng mở hồ sơ ra và lướt hết; chờ họ hỏi rồi đi sâu vào cái họ quan tâm
Duy trì — mỗi quý mười lăm phút
- Thêm những gì đã làm trong quý
- Bỏ những cái đã yếu hơn phần còn lại
- Cập nhật chú thích cho khớp với hướng bạn đang muốn đi
Việc này giữ hồ sơ luôn sẵn sàng, thay vì phải dựng lại từ đầu vào lúc cần gấp — cùng lý do với việc giữ mạng lưới quan hệ sống, xem bài quan hệ nghề nghiệp.
Hỏi đáp
Bao nhiêu tác phẩm là đủ?
Sáu tới mười. Ít hơn thì mỏng, nhiều hơn thì người xem không xem hết và mức trung bình bị kéo xuống.
Có nên đưa cả việc làm miễn phí không?
Có, nếu chất lượng tốt và bạn ghi rõ bối cảnh. Người xem quan tâm tới kết quả và cách bạn nghĩ, không quan tâm bạn được trả bao nhiêu.
Làm việc nhóm thì ghi thế nào?
Ghi rõ phần của bạn — đây là dòng bắt buộc. Nhận công cả nhóm là rủi ro lớn vì người phỏng vấn sẽ hỏi sâu vào phần bạn không làm.
Nghề của tôi không tạo ra sản phẩm nhìn thấy được thì sao?
Dùng cách khác: nêu kết quả đo được và cách bạn đạt tới đó. Với các nghề vận hành và quản lý, một bản mô tả ngắn về một vấn đề bạn đã xử lý có tác dụng tương đương — xem bài CV khi đã có nhiều năm kinh nghiệm.
