Bạn dừng lại một thời gian — sinh con, chăm người nhà ốm, chữa bệnh, hoặc chỉ là kiệt sức và cần nghỉ. Giờ muốn quay lại, và thứ khó nhất không phải là tìm tin tuyển dụng.
Cái khó nằm ở hai chỗ: bạn không chắc mình còn giá trị gì trên thị trường, và bạn sợ câu hỏi về khoảng trống. Cả hai đều xử lý được, nhưng phải làm đúng thứ tự.
Trước hết: một điều về mặt tâm lý
Cảm giác "mình đã tụt lại quá xa" gần như luôn nặng hơn thực tế. Trong phần lớn nghề, thứ thay đổi sau một hai năm là công cụ và quy trình — những thứ học lại được trong vài tuần. Thứ không mất đi là hiểu biết nghề, khả năng phán đoán và quan hệ công việc.
Điều này quan trọng vì nó quyết định bạn đàm phán ở mức nào. Rất nhiều người quay lại chấp nhận mức thấp hơn nhiều so với giá trị thật chỉ vì tự đánh giá thấp mình trước khi ai kịp làm việc đó.
Lộ trình ba tháng
Tháng 1 — nhìn lại thị trường, chưa nộp hồ sơ
- Tra mặt bằng lương hiện tại cho chức danh và khu vực của bạn tại công cụ tra lương. Con số bạn nhớ từ hai năm trước có thể đã lệch.
- Xem nhu cầu ngành mình ở tỉnh mình tại bản đồ nhân lực — nó cho biết bạn có bao nhiêu lựa chọn và bao nhiêu thời gian.
- Đọc ba mươi tin tuyển dụng đúng vị trí bạn nhắm, ghi lại những yêu cầu lặp đi lặp lại mà bạn chưa có.
- Liệt kê những gì bạn đã làm được trước đây, kèm con số. Đây là việc nên làm sớm, khi bạn còn nhớ chi tiết.
Danh sách ở gạch đầu dòng thứ ba chính là kế hoạch học của bạn — cụ thể, ngắn, và có địa chỉ.
Tháng 2 — lấp đúng chỗ thiếu và nối lại quan hệ
- Học đúng hai tới ba thứ trong danh sách trên, không học dàn trải. Cách chọn và giữ cho không bỏ dở ở bài tự học khi đã đi làm.
- Làm một việc thật nhỏ để có kết quả mới: một dự án ngắn, một việc thời vụ, giúp người quen một đầu việc. Một kết quả trong ba tháng gần đây có sức nặng hơn nhiều so với việc chỉ nói "tôi vẫn theo dõi ngành".
- Nhắn lại cho năm tới mười người từng làm chung. Không xin việc — chỉ hỏi thăm và nói bạn đang tính quay lại. Đây là kênh cho tỷ lệ trúng cao nhất và cũng là việc người ta ngại làm nhất.
- Cập nhật dấu vết trên mạng của mình — xem bài dấu vết trên mạng.
Tháng 3 — nộp hồ sơ có chọn lọc
- Nhắm ba nhóm cùng lúc: đúng vị trí cũ, vị trí thấp hơn một bậc nhưng ở nơi tốt hơn, và vị trí liên quan mà kinh nghiệm của bạn dùng được
- Ưu tiên nơi có người quen, hoặc nơi bạn từng làm — quay lại chỗ cũ là con đường ngắn nhất và thường bị bỏ qua
- Nộp đều đặn thay vì nộp ồ ạt một đợt; quá trình này thường mất vài tháng và sức bền quan trọng hơn tốc độ
Cách nói về khoảng trống
Nguyên tắc: ngắn, thật, không xin lỗi, và kết bằng hiện tại. Ba câu là đủ.
"Tôi nghỉ hai năm để chăm con nhỏ. Trong thời gian đó tôi có làm thêm một số việc theo dự án để giữ nghề. Từ tháng này tôi đã sắp xếp xong việc gia đình và sẵn sàng đi làm toàn thời gian."
Ba điều nên tránh:
- Giải thích quá dài — độ dài của lời giải thích được đọc như mức độ bạn thấy có lỗi
- Nói dối hoặc kéo dài ngày tháng công việc cũ — dễ bị phát hiện khi kiểm tra và phá hỏng mọi thứ khác
- Xin lỗi vì khoảng trống — nghỉ để chăm gia đình hay chữa bệnh không phải điều cần xin lỗi
Cách trình bày khoảng trống trong hồ sơ viết ở bài khoảng trống trong CV.
Cấu trúc hồ sơ nên đổi
Hồ sơ xếp theo thời gian làm nổi bật đúng cái bạn không muốn nổi bật. Với người quay lại, cách hiệu quả hơn:
- Mở đầu bằng một đoạn ngắn về năng lực và định hướng, không phải bằng dòng thời gian
- Đưa phần kỹ năng và kết quả nổi bật lên trên phần lịch sử công việc
- Ghi giai đoạn nghỉ một dòng, trung tính, kèm những gì bạn có làm trong thời gian đó nếu có
- Ghi năm thay vì tháng nếu điều đó làm dòng thời gian gọn hơn mà vẫn trung thực
Cách viết cho từng trường hợp ở bài CV khi đã có nhiều năm kinh nghiệm.
Về lương khi quay lại
Đây là chỗ dễ mất nhiều nhất. Ba điều nên nhớ:
- Đừng lấy mức lương cũ của bạn làm neo — thị trường đã đổi, có thể theo hướng có lợi cho bạn
- Chấp nhận thấp hơn một chút để vào lại là hợp lý, nhưng hãy thoả thuận luôn mốc xem xét lại sau sáu tháng, bằng văn bản
- Đừng nhận mức quá thấp vì biết ơn — nó tạo ra một điểm xuất phát mà bạn phải mất vài năm để bù
Cách trả lời câu hỏi về mức mong muốn ở bài mức lương mong muốn của bạn là bao nhiêu.
Bốn con đường vào lại, xếp theo độ dễ
- Quay lại công ty cũ — họ đã biết bạn làm được gì, không phải chứng minh lại từ đầu
- Qua người quen giới thiệu — khoảng trống gần như không còn là vấn đề khi có người bảo chứng
- Việc thời vụ hoặc theo dự án trước, chuyển chính thức sau — vừa có kết quả mới vừa có đường vào; quyền lợi cần biết ở bài việc thời vụ và bán thời gian
- Nộp hồ sơ tự do — đường dài nhất nhưng vẫn cần làm song song
Nếu bạn quay lại kèm ràng buộc về thời gian
Có con nhỏ, phải đưa đón, chăm người nhà — hãy nói rõ ngay từ đầu thay vì giấu rồi xoay xở sau. Việc nói trước lọc bớt những nơi không phù hợp và giúp bạn không phải nghỉ lần nữa sau ba tháng.
Các hình thức linh hoạt và điều cần thoả thuận trước khi nhận nằm ở bài làm việc từ xa và làm việc linh hoạt.
Ba mươi ngày đầu sau khi vào
Quay lại sau thời gian nghỉ thì nhịp làm việc cần thời gian để hồi. Đừng cố chứng minh trong tuần đầu. Cách đi qua giai đoạn này ở bài chín mươi ngày đầu ở công việc mới.
Hỏi đáp
Nghỉ bao lâu thì bị coi là khoảng trống lớn?
Vài tháng thì hầu như không ai hỏi. Từ khoảng một năm trở lên thì nên có một câu trả lời chuẩn bị sẵn — nhưng "có khoảng trống" khác hẳn với "bị loại vì khoảng trống".
Tôi nên nói thật lý do sức khoẻ không?
Bạn không bắt buộc phải nêu chi tiết. Một câu như "tôi nghỉ để xử lý việc cá nhân, hiện đã ổn định và sẵn sàng làm toàn thời gian" là đủ và hoàn toàn hợp lệ.
Có nên nhận việc thấp hơn hẳn năng lực để vào cho nhanh không?
Chấp nhận một bậc thì hợp lý. Thấp hơn nhiều thì cân nhắc, vì mức đó sẽ trở thành mốc tham chiếu cho lần thương lượng sau — trừ khi đó là bước sang một ngành mới có tương lai rõ hơn.
Tôi mất tự tin, làm gì trước?
Làm một việc thật, dù nhỏ và không trả công, trong tuần này. Sự tự tin quay lại từ một kết quả cụ thể nhanh hơn nhiều so với từ việc chuẩn bị thêm hồ sơ.