Mỗi tháng đi làm, một phần lương của bạn được trích đóng cho quỹ này. Đây không phải khoản nhà nước cho — đây là khoản bạn đã đóng và có quyền nhận lại khi mất việc.
Vấn đề là nó có thời hạn nộp hồ sơ, và rất nhiều người mất quyền không phải vì không đủ điều kiện, mà vì để quá hạn trong lúc còn đang lo những việc khác.
Bốn điều kiện cơ bản
- Đã chấm dứt hợp đồng lao động — và không thuộc các trường hợp bị loại trừ như đơn phương chấm dứt trái quy định, hoặc đang hưởng lương hưu
- Đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ thời gian tối thiểu trong khoảng thời gian trước khi chấm dứt
- Đã nộp hồ sơ trong thời hạn tại trung tâm dịch vụ việc làm
- Chưa tìm được việc làm sau một khoảng thời gian kể từ ngày nộp hồ sơ
Điều kiện 3 là điều kiện hay bị mất nhất. Hãy hỏi ngay ngày cuối cùng được nộp khi bạn tới trung tâm lần đầu, và ghi vào lịch.
Giấy tờ cần chuẩn bị
- Đơn đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp theo mẫu
- Bản chính hoặc bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh chấm dứt hợp đồng: quyết định thôi việc, quyết định chấm dứt hợp đồng, hoặc hợp đồng đã hết hạn
- Sổ bảo hiểm xã hội đã được chốt tới thời điểm nghỉ
- Giấy tờ tuỳ thân
Hai giấy tờ đầu phải lấy từ công ty cũ trước khi rời đi. Đây là lý do trong danh sách việc phải làm khi nghỉ việc, việc lấy giấy tờ luôn đứng trước việc tìm việc mới — xem bài bị cho nghỉ việc và nghỉ việc đúng cách.
Nếu công ty chậm chốt sổ
Đây là tình huống rất phổ biến và cũng là chỗ mất quyền phổ biến nhất.
- Liên hệ công ty bằng văn bản, nêu rõ thời hạn nộp hồ sơ của bạn — giữ lại bản gửi
- Vẫn tới trung tâm dịch vụ việc làm trong thời hạn để trình bày và hỏi hướng xử lý, đừng ngồi chờ đủ giấy
- Nếu công ty nợ tiền bảo hiểm nên chưa chốt được sổ, hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về cách xử lý — đây là vấn đề của công ty, không phải lỗi của bạn
Mức hưởng và thời gian hưởng
Mức trợ cấp được tính theo bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của một số tháng gần nhất, và có mức trần. Thời gian hưởng phụ thuộc vào tổng thời gian bạn đã đóng.
Hai điều đáng lưu ý về mặt thực tế:
- Tính theo mức đóng, không theo mức thực nhận. Nếu hợp đồng ghi thấp còn phần lớn thu nhập là phụ cấp không tính đóng, thì trợ cấp của bạn sẽ thấp hơn nhiều so với thu nhập cũ — cách nhận ra trên phiếu lương ở bài đọc phiếu lương.
- Thời gian đóng chưa hưởng hết được bảo lưu để cộng dồn cho lần sau. Đây là lý do không nên vội hưởng hết trong mọi trường hợp.
Toàn cảnh các chế độ mà khoản trừ hằng tháng đổi lại được ở bài bảo hiểm xã hội đổi lại được gì.
Nghĩa vụ sau khi được duyệt — chỗ hay bị dừng chi trả
Được duyệt rồi không có nghĩa là xong. Bạn phải thông báo về việc tìm kiếm việc làm hằng tháng theo lịch hẹn của trung tâm.
- Ghi lịch từng tháng ngay khi nhận quyết định — bỏ một kỳ là bị dừng chi trả kỳ đó
- Nếu bận việc không tới được, hỏi trước về các trường hợp được thông báo bằng hình thức khác hoặc được vắng có lý do
- Khi tìm được việc, phải thông báo ngay — nhận trợ cấp trong khi đã đi làm là vi phạm và phải hoàn trả
Riêng điểm cuối đáng nhấn mạnh: quan hệ lao động mới được ghi nhận qua hệ thống, nên việc này sẽ được phát hiện.
Quyền lợi đi kèm mà ít người dùng
- Hỗ trợ học nghề — trung tâm có các khoá được hỗ trợ chi phí; đây là quyền lợi bị bỏ phí nhiều nhất
- Tư vấn và giới thiệu việc làm miễn phí
- Bảo hiểm y tế trong thời gian hưởng trợ cấp
Với người đang tính đổi hướng, khoá học nghề được hỗ trợ là cơ hội đáng cân nhắc — cách chọn học gì để không bỏ dở ở bài tự học khi đã đi làm, và cái giá của việc đổi nghề ở bài đổi nghề khi đã đi làm vài năm.
Trình tự nên đi, theo ngày
- Trước khi rời công ty: lấy quyết định chấm dứt hợp đồng, yêu cầu chốt sổ bảo hiểm, xin xác nhận thời gian làm việc
- Tuần đầu sau khi nghỉ: tra cứu trung tâm dịch vụ việc làm ở địa phương, hỏi rõ thời hạn nộp và danh mục giấy tờ
- Nộp hồ sơ ngay khi đủ giấy, đừng chờ tới sát hạn
- Nhận quyết định và ghi lịch các kỳ thông báo hằng tháng
- Song song: bắt đầu tìm việc theo thứ tự ở bài chẩn đoán quá trình tìm việc
Ba hiểu nhầm phổ biến
- "Tự xin nghỉ thì không được hưởng." Không chính xác — điều quan trọng là việc chấm dứt hợp đồng có đúng quy định hay không, chứ không phải ai là bên đề nghị. Hãy hỏi trung tâm về trường hợp cụ thể của bạn thay vì tự loại mình.
- "Nhận trợ cấp thì mất thời gian đóng đã tích luỹ." Phần thời gian tương ứng với số tháng đã hưởng thì trừ đi, phần còn lại được bảo lưu.
- "Đang làm tự do, không hợp đồng, vẫn nộp được." Chế độ này gắn với thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp qua quan hệ lao động, nên nhóm làm việc không có hợp đồng thường không thuộc diện.
Việc nên làm ngay hôm nay, kể cả khi đang đi làm ổn định
- Kiểm mức lương ghi trên hợp đồng và mức đang đóng bảo hiểm — đây là con số quyết định mọi chế độ sau này
- Tra quá trình đóng của mình qua ứng dụng hoặc cổng thông tin của cơ quan bảo hiểm xã hội, xem có bị gián đoạn tháng nào không
- Chụp lưu hợp đồng lao động và các phụ lục ở nơi ngoài máy tính công ty
Việc thứ hai đáng làm mỗi năm một lần: phát hiện công ty chậm đóng hoặc đóng thiếu càng sớm thì càng dễ xử lý.
Hỏi đáp
Nộp hồ sơ ở đâu?
Tại trung tâm dịch vụ việc làm — bạn được chọn nơi nộp thuận tiện, không bắt buộc phải là nơi công ty cũ đóng trụ sở. Hãy gọi hỏi trước về giấy tờ và lịch tiếp nhận để không phải đi hai lần.
Đang hưởng trợ cấp mà tìm được việc thì phần còn lại có mất không?
Phần thời gian chưa hưởng được bảo lưu để cộng dồn cho lần sau, nên tìm được việc sớm không phải là thiệt. Đừng vì giữ trợ cấp mà từ chối một công việc phù hợp.
Công ty không trả sổ bảo hiểm thì làm gì?
Yêu cầu bằng văn bản và giữ bản gửi, đồng thời liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội nơi công ty đóng để được hướng dẫn. Đây là nghĩa vụ của công ty, và bạn có quyền yêu cầu.
Làm việc ở nhiều công ty thì thời gian đóng có được cộng dồn không?
Thời gian tham gia được ghi nhận trên sổ bảo hiểm xã hội và cộng dồn theo quá trình đóng. Đây là lý do phải giữ sổ liên tục và kiểm tra không để đứt quãng khi chuyển việc.