Mỗi lần con số này được điều chỉnh, nó xuất hiện khắp nơi và kéo theo một loạt hiểu nhầm. Người thì tưởng lương mình sẽ tăng theo, người thì tưởng công ty đang trả sai luật, người thì lấy nó ra làm mốc để thương lượng.
Thực tế, lương tối thiểu vùng là một cái sàn pháp lý và là mốc để tính nhiều khoản khác — nó không phải thước đo giá trị công việc của bạn, và cũng gần như không phản ánh mặt bằng thị trường.
Nó thật sự quyết định những gì
- Mức thấp nhất được phép trả cho người làm đủ thời giờ làm việc bình thường, trong điều kiện lao động bình thường. Trả thấp hơn là sai.
- Mốc để xây thang bảng lương của doanh nghiệp, ảnh hưởng tới bậc lương của những vị trí ở đáy.
- Cơ sở cho nhiều khoản tính theo lương: mức đóng bảo hiểm xã hội có sàn và trần neo vào các mốc do nhà nước quy định, chứ không hoàn toàn tự do theo thoả thuận.
- Điểm tham chiếu trong tranh chấp — khi các bên không thống nhất được về mức đã thoả thuận.
Điểm thứ ba là điểm ảnh hưởng nhiều nhất tới túi tiền dài hạn nhưng ít người để ý, vì nó liên quan tới quyền lợi hưu trí, thai sản và thất nghiệp về sau. Xem thêm bài bảo hiểm xã hội đổi lại được gì.
Nó không quyết định những gì
- Không phải mức lương hợp lý cho nghề của bạn. Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất. Sàn pháp lý và mặt bằng thị trường là hai thứ khác nhau, và với hầu hết nghề thì cách nhau rất xa.
- Không tự động làm lương bạn tăng. Nếu mức bạn đang nhận đã cao hơn sàn mới, công ty không có nghĩa vụ tăng thêm chỉ vì sàn được điều chỉnh.
- Không phải mức bạn nên đưa ra khi thương lượng. Lấy nó làm neo là tự đặt mình vào vị trí thấp nhất có thể.
Vì sao chia theo vùng
Chi phí sinh hoạt và mặt bằng giá cả chênh nhau rõ giữa các địa bàn, nên mức sàn cũng chia theo vùng. Điều đáng chú ý về mặt thực tế:
- Vùng được xác định theo địa bàn nơi doanh nghiệp hoạt động, không theo nơi bạn cư trú
- Ranh giới vùng có thể đổi khi địa giới hành chính thay đổi hoặc khi khu vực được phân loại lại
- Hai công ty cách nhau vài cây số có thể thuộc hai vùng khác nhau, đặc biệt ở vành đai quanh các thành phố lớn và khu công nghiệp
Điểm cuối đáng nhớ khi bạn so hai lời mời làm việc ở hai địa bàn giáp nhau: sàn khác nhau, nhưng thứ đáng so vẫn là phần còn lại sau chi tiêu, không phải con số trên hợp đồng — phép tính đầy đủ ở bài chuyển vùng vì công việc.
Ba chỗ con số này chạm vào lương thực nhận của bạn
1. Lương thử việc
Lương thử việc được tính theo tỷ lệ trên mức lương của công việc đó, và dù tính thế nào cũng không được thấp hơn sàn vùng. Đây là chỗ hay bị lách. Quyền lợi trong thời gian thử việc ở bài thử việc: công ty được và không được làm gì.
2. Làm thêm giờ
Tiền làm thêm giờ tính theo đơn giá tiền lương thực trả của bạn, không tính theo lương tối thiểu. Nếu công ty tính làm thêm trên một mức thấp hơn lương thật, đó là chỗ nên hỏi lại. Cách tính chi tiết ở bài làm thêm giờ và phép năm.
3. Mức đóng bảo hiểm
Đây là chỗ chênh lệch âm thầm nhất. Nhiều nơi ghi hợp đồng ở mức thấp gần sàn rồi trả phần còn lại dưới dạng phụ cấp không tính đóng bảo hiểm. Bạn nhận nhiều hơn mỗi tháng nhưng mất quyền lợi dài hạn. Cách nhận ra trên phiếu lương ở bài đọc phiếu lương.
Cách dùng con số này cho có ích
Nó hữu ích ở đúng ba việc:
- Kiểm tra công ty có đang trả dưới sàn không — việc này mất một phút
- Kiểm tra hợp đồng ghi mức nào so với mức thực nhận, để biết bảo hiểm đang đóng trên bao nhiêu
- Hiểu vì sao lương ở vùng khác nhìn có vẻ thấp hơn mà chưa chắc đã thiệt
Ngoài ba việc đó, khi bàn về lương của mình, hãy dùng mặt bằng thị trường cho đúng chức danh, đúng ngành, đúng tỉnh — tra tại công cụ tra lương, và đọc con số cho đúng theo bài đọc bảng lương cho đúng.
Vì sao rất ít người thật sự nhận đúng mức sàn
Ở phần lớn ngành, mặt bằng thực tế cao hơn sàn khá nhiều — vì cạnh tranh lao động, không phải vì quy định. Nhóm thật sự bị neo sát sàn thường là lao động phổ thông chưa qua đào tạo, ở khu vực nguồn cung dồi dào.
Điều này có một hệ quả thực dụng: nếu mức của bạn đang sát sàn dù đã có nghề, đó là dấu hiệu nên tra lại thị trường chứ không phải dấu hiệu bạn được trả đúng luật. Nhu cầu theo tỉnh và theo ngành xem tại bản đồ nhân lực.
Khi mức sàn được điều chỉnh
Ba việc nên làm trong tuần đó:
- Xem mức ghi trên hợp đồng của mình có còn cao hơn sàn mới không — nếu thấp hơn, công ty phải điều chỉnh
- Xem mức đóng bảo hiểm có thay đổi tương ứng không
- Nếu bạn ở nhóm sát sàn, đây là thời điểm hợp lý để bàn lại về lương — chuẩn bị theo bài xin tăng lương
Với người tuyển dụng
Đặt lương theo sàn thì tuyển được rất chậm, vì ứng viên so với thị trường chứ không so với quy định. Cách đặt khoảng lương hợp lý và những chỗ hỏng trong tin tuyển dụng ở bài tin tuyển dụng đăng mãi không ai nộp.
Hỏi đáp
Công ty trả tôi cao hơn sàn, khi sàn tăng thì tôi có được tăng không?
Không tự động. Việc tăng phụ thuộc vào thoả thuận và chính sách của công ty. Nhưng đây là thời điểm hợp lý để đưa ra đề nghị, đặc biệt nếu mức của bạn đang gần sàn.
Hợp đồng ghi thấp nhưng tôi nhận cao hơn thì có sao không?
Có, và thiệt là của bạn: bảo hiểm đóng theo mức ghi trên hợp đồng, nên các quyền lợi tính theo đó cũng thấp. Đây là điều nên hỏi rõ ngay khi ký.
Lương tối thiểu vùng và lương cơ sở khác nhau thế nào?
Là hai con số cho hai nhóm khác nhau: một dùng cho quan hệ lao động trong doanh nghiệp, một dùng để tính lương và phụ cấp trong khu vực nhà nước. Đừng lấy con số này áp cho trường hợp kia.
Làm bán thời gian thì áp dụng thế nào?
Sàn được quy về theo giờ hoặc theo tháng tương ứng với thời giờ làm việc. Quyền lợi và các kiểu bị quỵt hay gặp ở bài việc thời vụ và bán thời gian.